Posted by : Vịt Saturday, September 15, 2012




Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hẵng tính!



Sự kiện đạo diễn Kim Ki  Duk của Hàn Quốc nhận được giải vàng ở LHP Venice chắc chắn là dấu son cho điện ảnh châu Á khi một lần nữa được thừa nhận ở một trong những LHP danh giá nhất thế giới. Hàn Quốc từng có xuất phát điểm về điện ảnh không khác VN, nhưng lý do vì sao họ “bật” nhanh đến vậy? Hãy cùng TTCT trò chuyện với đạo diễn Bùi Thạc Chuyên (Sống trong sợ hãi, Chơi vơi, Lời nguyền huyết ngải…) – người cũng đã từng dành giải FIPRESCI tại LHP Venice 2009 với Chơi vơi – để biết thêm cái nhìn của người trong cuộc.
Phim của Kim thường rất bạo lực
Pieta của Kim Ki Duk vừa được vinh danh ở LHP Venice vừa rồi có khiến anh- một người cũng từng đem phim đến Venice xao động không?
Không hiểu sao, vào thời điểm này, tôi cảm thấy cuộc chơi điện ảnh của thế giới trở nên xa cách với những đạo diễn Việt đến như thế, thậm chí là xa cách hơn nhiều so với cách đây mấy năm Chơi vơiđược đến Venice. Thời đấy tôi còn có thể tìm được tiền cho phim ở quỹ này quỹ nọ, ở mạnh thường quân này mạnh thường quân khác. Bây giờ kinh tế suy thoái, chẳng ai còn tiền để cho phim tác giả nữa. Tôi biết có một vài (rất ít) đạo diễn trẻ đang vật lộn với dự án phim nghệ thuật của mình và hầu như không thấy lối ra. Nên tôi thấy ở dưới hố và không biết gì về Venice đang diễn ra cũng hay. Biết chỉ thêm buồn.
Điện ảnh Hàn Quốc và Kim Ki Duk trong cái nhìn của anh, ra sao?
Hàn Quốc có một nền điện ảnh kinh khủng. Mạnh mẽ, tự do, giầu có và không kém phần sâu sắc. Tôi đã từng được xem nhiều phim tuyệt vời của điện ảnh Hàn Quốc tại các LHP lớn trên thế giới. Khán giả ở những LHP tôi tham dự đều coi những bộ phim của Hàn Quốc là những bộ phim đáng xem nhất. Những buổi chiếu phim của các đạo diễn Hàn Quốc thường kín khán giả. Tôi chẳng ngạc nhiên khi phim của họ đoạt giải tại các LHP lớn của thế giới. Cũng đáng thôi. Đất nước ấy coi trọng văn hóa, coi trọng điện ảnh. Đã từng có một bộ trưởng Văn hóa của Hàn Quốc là đạo diễn điện ảnh. Kim Ki Duk không phải là đạo diễn tôi thích nên tôi cũng không có ý kiến gì cả.
* Nhận định về phim Pieta của Kim Ki Duk, một trang báo nói “I feel that this movie  in particular is a movie dedicated to humankind in a situation of a deep crisis in extreme capitalism,” he said. There are three protagonists. The two actors and the third one is money.”… Vấn đề mang tính nhân loại  Phải chăng dường như giống văn chương Việt, các nhà làm phim Việt dù theo đuổi dòng phim nghệ thuật cũng chưa chạm đến được cái nhìn kiểu này?
Tôi biết phim của Kim rất bạo lực, bạo lực đến mức khủng khiếp. Chúng ta khoan nói đến tác hại của bạo lực hay là tính giáo dục, vì ở VN chắc chắc đó là những điều mà mọi người nói đến trước tiên khi xem một phim bạo lực. Tôi chỉ muốn nhắc lại kinh nghiệm lớn thứ 3 của điện ảnh Hàn Quốc, tức là cần phải bỏ kiểm duyệt nếu muốn có nghệ thuật. Nghệ thuật cần phải được tự do. Tự do đúng với khái niệm và nội hàm của từ này. Tự do với nghệ thuật như là không khí để thở vậy. Không có tự do sáng tác thì nghệ thuật sẽ chết. Đừng trách những nghệ sỹ Việt Nam không dám đi đến cùng một vấn đề nào đó. Thôi tôi không muốn nói về những gì đang diễn ra ở Việt Nam, nói  đến cảm thấy thật xấu hổ.
Điện ảnh Hàn Quốc đã có những bước đi vững chắc với mùi vị riêng để hơn 10 năm gần đây họliên tục được thừa nhận trên thế giới qua các giải thưởng danh giá. Có sự chạnh lòng nào cho các nhà làm phim Việt khi chứng kiến những thành công này không, theo anh?
Cũng lâu rồi, khoảng năm 2004 gì đó, trong một cuộc gặp gỡ giữa những đại diện điện ảnh Hàn Quốc và điện ảnh VN, người trưởng đoàn điện ảnh Hàn Quốc nói: Năm 1986, điện ảnh Hàn Quốc cũng giống điện ảnh VN bây giờ. (Tức là ông ấy nói đến tình hình điện ảnh Việt Nam thời điểm đó với việc các rạp chiếu phim đang biến mất, khán giả quay lưng lại với điện ảnh, các bộ phim làm ra chỉ để cúng cụ và cất vào kho...) Điện ảnh Hàn quốc bắt đầu cải tổ và mất 10 năm để lên khỏi miệng hố vào năm 1996 và mất thêm nhiều năm nữa để cất cánh. Ông nhấn mạnh 3 bài học kinh nghiệm lớn là khởi nguồn của mọi thành công của điện ảnh Hàn Quốc.  Một - Năm 1986, Hàn quốc bắt đầu khuyến khích xây rạp chiếu bóng, ra chính sách bảo vệ nền điện ảnh trong nước và lôi kéo khán giả đến rạp. Hai - họ có chiến lược đầu tư cho tương lai bằng việc cử 300 kỹ thuật viên đi học ở Mỹ. Đến năm 1996 họ lên khỏi miệng hố có nghĩa là đã đứng vững một nền điện ảnh Hàn Quốc mạnh ở thị trường trong nước, chiếm tỷ lệ 60-70% phim Hàn được phát hành ngoài rạp. Nhưng năm đó có một điều lớn thứ 3 quan trọng để họ cất cánh trong những năm sau đó. Ba- Năm 1996, tòa án Hàn Quốc ra quyết định bãi bỏ kiểm duyệt phim vì coi kiểm duyệt phim là vi hiến. Các đạo diễn Hàn quốc được tự do và mấy năm sau phim của họ được vào Cannes. Tôi nhớ buổi trò chuyện với các nhà điện ảnh Hàn năm đó có nhiều quan chức ngành điện ảnh Việt Nam tham dự. Tôi không biết những bài học của điện ảnh Hàn có được các lãnh đạo điện ảnh Việt Nam ghi nhận hay không? Nhưng kết quả của sự rút kinh nghiệm đó như thế nào thì mọi người đều biết.


Điện ảnh Việt sợ Tây quá!
Kim Ki Duk đã làm phim trong điều kiện vừa ít tiền, vừa thất bại về doanh thu phòng vé ở thị trường Hàn. Có mẫu số chung nào từ hiện tượng này với các nhà làm phim Việt không thưa anh?
Có một mẫu số chung là sự dũng cảm của những nhà làm phim dám lựa chọn đi con đường của riêng mình, bất chấp con đường đó có thể không giầu có, không có nhiều người tung hô và ca tụng và luôn luôn đối mặt với nguy cơ thất bại. Vì sáng tạo thực sự ở đâu cũng khó khăn, dù là ở Mỹ, Hàn hay châu Âu. Và để hiểu và đánh giá đúng những sáng tạo của nghệ sỹ cũng khó khăn không kém. Ban nhạc lừng danh The Beatles lần đầu sang Pháp biểu diễn còn bị cà chua trứng thối kia mà. Kim Ki Duk cũng đã từng làm nhiều phim dở tệ. Ở VN tôi biết cũng có những đạo diễn đang lựa chọn con đường khó khăn đó để đi và họ thật sự dũng cảm.
Nhưng dù thế, nhờ được biết đến và thừa nhận ở châu Âu mà Kim Ki Duk vẫn có một vị trí trong nền điện ảnh Hàn Quốc, sự ảnh hưởng ngược từ những thừa nhận nói trên đã khiến cho giá trị điện ảnh Kim Ki Duk càng ngày càng lớn hơn tại chính quê hương ông. Có bài học nào áp dụng được với VN không, theo anh?
Tôi nghĩ điều khác biệt giữa VN và Hàn Quốc ở chỗ trong trường hợp của Kim Ki Duk, những bộ phim của ông đã được đánh giá và thừa nhận đúng ở trong nước mà không cần phải chờ đợi những sự đánh giá từ Cannes hay Venice. Một nền điện ảnh độc lập có sức mạnh là một nền điện ảnh có nội lực từ trong nước chứ không phải vay mượn ở nước ngoài. Người làm phim thực sự không quan tâm nhiều đến giải thưởng. Anh ta làm đúng thiên chức của bản thân là sáng tạo không có giới hạn và xã hội muốn có sự tốt đẹp từ những thành quả sáng tạo của anh ta cần phải biết dành sự tôn trọng cho tự do sáng tạo của anh ấy. Điều này thực khác biệt ở Việt Nam, nền điện ảnh thiếu chính kiến, sợ “Tây” và quá quan trọng việc tiếng tăm giải thưởng do đó tạo ra vô số nhà làm phim uốn éo cơ hội, có gắng nặn ra những giải thưởng chẳng có giá trị gì ở nước ngoài về lòe bịp làm oai tại quê hương mình. Cũng trên tinh thần ấy, có những tác phẩm của Việt Nam được công nhận ở nước ngoài nhưng hoàn toàn vô nghĩa với sự đánh giá của nền điện ảnh trong nước. Vậy muốn áp dụng bài học Kim Ki Duk ở Việt Nam ư? Hãy tự hỏi chúng ta đang ở trong hệ thống nào và thang giá trị thực sự của chúng ta đang ở đâu?
Xã hội Hàn Quốc bề ngoài khá yên bình, phẳng lặng. Nhưng trong phim của Kim Ki Duk thì Hàn Quốc rất khác. Ông ấy đã chỉ ra, tìm thấy những bất ổn từ các mối quan hệ nhỏ đến những mâu thuẫn lớn trong tư tưởng của người Hàn, và không bị gán cho tội “bêu xấu xã hội, bêu xấu con người”. Là một nhà làm phim Việt, anh và các đồng nghiệp của anh có nhận ra điều này không phải đã được thừa nhận ở VN?
Những người nghệ sỹ điện ảnh Việt Nam nói chung đang phải “tuân theo” khi làm phim chứ không phải đang được tự do sáng tạo. Đáng buồn là ngay bản thân chúng tôi cũng không biết điều cụ thể phải “tuân theo”  là gì. Bằng ngôn ngữ sáng tạo của nghệ thuật, nếu được tự do, người nghệ sỹ có thể chỉ ra cho xã hội những điều mà các nhà chính trị, các nhà triết học, các nhà làm luật, các nhà khoa học, các nhà giáo dục không chỉ ra được. Đó là thiên chức của nghệ thuật. Thật là khó khi nghệ thuật bắt buộc  phải “tuân theo” sự chỉ bảo của tất cả các “nhà” khác mà không có tiếng nói của bản thân mình. Đáng tiếc là những người nghệ sỹ thực thụ thường nhạy cảm và yếu đuối. Bắt thì họ đành chịu. Họ không năng lực đấu tranh mạnh mẽ như các “nhà” khác nên họ đành phải từ bỏ sự sáng tạo của mình hoặc chấp nhận làm những điều mà họ không thích. Như thế mọi sáng tạo sẽ nửa vời và xã hội sẽ chẳng có gì đáng để gọi là nghệ thuật đích thực. Bao nhiêu năm nay chúng ta không xấu hổ về đièu đó sao?


Bản chất của cực đoan là mong muốn tận cùng khám phá
Trong phim của Kim Ki Duk, dễ dàng nhận thấy mọi trạng thái và tình huống của nhân tính thường được đẩy đến tận cùng, đặc biệt là đối với “cái ác”. Anh thấy gì trong sự lựa chọn này? Một động cơ nhằm gây tiếng vang, một sự dũng cảm đáng khâm phục hay đơn giản chỉ là nghệ sĩ thì phải quyết liệt như thế?
Tôi nghĩ đạo diễn Kim cũng như nhiều nhà sáng tạo nghệ thuật khác khác, mong muốn khai thác đến tận cùng những xúc cảm nhân tính. Kim thích khám phá những trạng huống về “cái ác”. Ông làm theo bản năng xúc cảm nghệ sỹ của ông mà thôi, chẳng nhằm gây tiếng vang hay dũng cảm gì cả. Bản chất của sự sáng tạo nghệ thuật là tự do. Ai đó có thể nói ông cực đoan nhưng muốn đi đến tận cùng của sự khám phá những giá trị nghệ thuật luôn cần sự cực đoan. Xã hội cần phải  trân trọng với sự cực đoan của người nghệ sỹ. Nếu như chúng ta cấm đoán sự cực đoan của người nghệ sỹ, muốn anh ta phải “đúng mực” như đòi hỏi của tuyên truyền và giáo dục thì đồng nghĩa với việc bóp chết sự sáng tạo của anh ấy. Sự cực đoan của người nghệ sỹ không phải để tìm kiếm sự nổi tiếng hay muốn chơi nổi mà là bản chất của sự cực đoan trong sáng tạo nghệ thuật là mong muốn khám phá đến tận cùng thế giới tâm hồn cũng như nhân tính của con người.
Là một đạo diễn khá hiếm hoi vừa đi trên con đường làm phim nghệ thuật vừa không “ignore” với phim thương mại, vừa chơi được với nhà nước, vừa không tẩy chay tư nhân. Anh nghĩ gì về điện ảnh Việt hiện tại, yếu tố thương mại và những gía trị nghệ thuật chân chính đang ra sao?
- Tôi cùng với những đồng nghiệp đang vật lộn “dưới hố” nên có lẽ bàn về yếu tố thương mại hay nghệ thuật hoặc các giá trị chân chính của nghệ thuật nghe có vẻ phù phiếm quá. Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hẵng nói chuyện đó.  Khi làm phim thương mại, tôi học được 2 điều: 1. Khách hàng luôn luôn đúng. 2. Nếu khán giả sai thì xem lại điều 1.
Một câu hỏi cũ, cách nào để điện ảnh Việt đi được bằng “hai chân” như điện ảnh Hàn, phim thương mại, phim truyền hình vẫn phát triển và bên cạnh đó, dòng phim tác giả vẫn có giá trị riêng của nó, nhất là khi “đem chuông đi đánh xứ người”?
Câu hỏi này cũng như câu trên. Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hẵng nói chuyện.
* Cảm ơn anh


Kim Ki Duk – người thích mê, người xem thường!

Việc Kim Ki Duk dành Sư tử vàng năm nay tại Venice chẳng gây ngạc nhiên gì đáng kể đối với giới điện ảnh Âu châu. Tên  ông và cả nền điện ảnh (Hàn Quốc) mà ông đại diện đã quá quen thuộc tại đây đến mức sẽ chỉ bất thường nếu một năm nào đó cả 3 LHP hàng đầu châu Âu: Cannes, Berlin , Venice không có bóng dáng  phim Hàn. Nhưng điều này chưa từng xảy ra trong khoảng một thập kỉ nay. Bản thân Kim , trước khi dơ cao sư tử vàng lần này đã thắng giải Sư tử bạc đạo diễn xuất sắc nhất   LHP Venice 2004 cho phim 3-Iron. Cùng năm này, ông giành luôn giải Gấu bạc cho đạo diễn xuất sắc nhất tại LHP Berlin cho phim Samarital Girl. Và tại Cannes, mới năm ngoái  thôi ông cũng dành giải cao nhất  hạng mục Uncertain Regard cho phim Arirang.
Vinh quang dồn dập như vậy nhưng Kim chưa hề  học qua trường điện ảnh nào. 20 tuổi  đăng lính hải quân, ngoài 30 Kim mới sang Paris học hội họa và dật dờ ở đó như một họa sĩ vô danh. Về lại Hàn Quốc ông khởi nghiệp điện ảnh với vai trò biên kịch, năm 36 tuổi  đạo diễn  phim đầu tay  Cá sấu (năm 1996) và nhanh chóng thành công . Dù được ghi nhận rộng rãi ở châu Âu từ 2004, khi dành  giải đạo diễn xuất sắc tại cả Venice và Berlin cho 2 phim khác nhau nhưng các phim của Kim  đến nay vẫn gây chia rẽ sâu sắc khán giả lẫn giới phê bình. Người thích mê,  người ghê tởm và  người thì xem thường vì cho rằng ông thực ra chỉ có vài mánh khóe gây sốc lặp đi lặp lại trong các bộ phim ngày càng sáo rỗng . Ngay tại Hàn Quốc, phim của Kim cũng không được chào đón nồng nhiệt.
Kim được biết đến ở Việt Nam nhiều nhất qua 2 phim Xuân, hạ, thu đông rồi lại xuânCánh cung… nhưng từ 1996 đến nay ông đã đạo diễn 18 phim . Làm được nhiều  phim như vậy dù không thành công ở phòng vé là vì ông biết cách  quay phim với kinh phí tối thiểu mà vẫn đẩy bộ phim đi xa được tối đa, chí ít là tại các LHP . Ông thuộc hàng quán quân tại Hàn Quốc vì số giải thưởng quốc tế đã nhận.
Kim đặc biệt hứng thú với những câu chuyện  dị thường tràn ngập bạo lực trong đó nhân vật chính bị cô lập hay tự cô lập mình khỏi xã hội  để mặc sức theo đuổi dục vọng, tội ác, thù hận như một quán tính. Kim không ngại đẩy quan điểm hay các trạng huống  trong phim của mình lên đến cực điểm bất chấp việc nó có thể bị la ó hay ném đá. Trong phim của Kim, cái ác (cũng như cái thiện) là một thực thể sống, và như mọi thực thể sống khác, nó sẽ trải qua một chu trình được sinh ra, phát triển, bị hủy diệt rồi lại sinh ra…Với Kim không thể triệt tiêu cái ác nhưng cũng không vì thế sợ nó sẽ lan tràn vì trong nó, luôn sẵn có một lực để tự hủy diệt từ khi mới sinh ra rồi. (Đạo diễn Phan Đăng Di)

Welcome to My Blog

MUN

MUN

it's me

it's me
it's not hard to do the right thing, but it's hard to know what the fucking right thing is!

Recent Comments

Popular Posts

Total Pageviews

followers

Powered by Blogger.

- Copyright © cát khuê -Robotic Notes- Powered by Blogger - Designed by Johanes Djogan -