Sau hai buổi ra mắt phim ồn ã tại Sài Gòn và Hà Nội với váy kem, váy đỏ và giày Louboutin một lần nữa lại bị săm soi, Ngọc Diệp giản dị như một cô bé mới lớn với váy hoa đơn giản, túi hoa và giày bệt ngồi trước mặt tôi trong một tiệm cafe nhỏ ở Sài Gòn. Giống hệt Khánh Linh trên phim, tôi thầm nghĩ. Không khó để nhận ra, bên ngoài những se sua tai tiếng của showbiz Việt, Ngọc Diệp toát ra vẻ ngoan ngoãn thực lòng của một cô gái con nhà, được dạy dỗ, giáo dục chu đáo...


Em phải là Khánh Linh

Điều gì khiến em tin rằng em có thể bước vào một bộ phim hài như “Cưới ngay kẻo lỡ” (CNKL), trước khi đạo diễn nhận ra điều đó?
- Em cảm tính. Thế nên ngay khi đọc đoạn kịch bản, em đã mơ hồ cảm thấy đâu đó ở Khánh Linh bóng dáng của chính em trong quá khứ và có thể là ở tương lai. Em quá khứ lẽ ra cũng đã kết hôn với người yêu cũ, nhưng đám cưới đã không diễn ra vì gia đình người ta chỉ muốn em ở nhà làm vợ, trong khi em muốn được làm việc.

Hình như để được là Khánh Linh, Diệp đã phải... nói dối?
 - Ý chị muốn nhắc đến việc lúc đó em dính vào một dự án phim truyền hình phải không? Đúng là em đã nhận phim truyền hình trước thật, nhưng khi nhận, em đã giao hẹn là nếu em có dự án điện ảnh thì họ phải tạo điều kiện cho em đi đóng phim, họ đồng ý em mới nhận lời.

Nhưng cũng vì Diệp mà CNKL đã phải dời lịch quay 10 ngày để chờ em?
 - Lẽ ra thì nhà sản xuất đã có thể chọn một người khác. Phần mình, em chỉ biết nói với họ, Khánh Linh là chính em, nếu em không là Khánh Linh, sự nghiệp diễn xuất của em sẽ rất nhạt, em sẽ vô cùng tiếc nuối…

Một câu hỏi cũ: Cảnh quay nào khó nhất với em?
 - Đó là cảnh Khánh Linh đến gặp Hồ Sơn rồi bỏ chạy. Lúc đó em cần phải khóc, anh Charlie ghé tai em nói: Em hãy tưởng tượng người em yêu thương là mẹ em mất thì sao, thế là em òa khóc. Nhưng chưa hết vì còn một cảnh cận nữa, mà người đứng xem thì đông khiến em bị mất tập trung. Anh Charlie lại ghé tai em nói: Em nghĩ đi, đại gia đình em mất vì chết cháy mà do em gây ra thì sao? Trời ơi, em khóc quá trời, khóc đến 7, 8 giờ tối mắt em lòi ra ngoài luôn, em nói anh Charlie: Anh ác quá! Lần sau anh đừng chơi em như vậy nha, em sợ lắm rồi!

        “Khánh Linh là chính em, nếu em không là Khánh Linh, sự nghiệp diễn xuất của em sẽ rất nhạt”

Sự cố đôi giày trăm triệu và vụ mất tích

Gia đình Diệp đâu có ai theo nghệ thuật, mà em lại đi “phá lệ” nhỉ?
 - 16 tuổi em đã bắt đầu làm người mẫu. Mà chuyện này rất tình cờ. Sinh nhật mẹ, em muốn viết một bài về mẹ để đăng trên báo Mực Tím. Nhưng viết đến hơn 10 lần mà không được đăng. Trong lòng rất ấm ức. Đúng thời điểm đó báo Mực Tím lại tuyển người mẫu cho câu lạc bộ người mẫu xì tin! Em gửi hình và ngay tuần sau được gọi. Âm mưu đơn giản, phải trà trộn vào báo Mực Tím để tìm nguyên nhân tại sao hơn 10 bài viết của mình gửi báo mà không được đăng lần nào?

Cơ hội đầu tiên được đứng trước máy quay?
 - Em được lên một vài bìa báo. Rồi được gọi đi đóng quảng cáo. Đó là một quảng cáo thức ăn dành cho chó! Em ra công viên chạy, chạy hoài cả buổi từ sáng đến trưa rồi đến khi xem quảng cáo, chỉ thấy có mỗi chân mình chạy, không thấy mặt đâu!

Gia đình khi đó đã chấp nhận cô con gái ngoan “nổi loạn” chưa?
 - Chưa lúc nào là hết lo. Bà nội bảo thôi con đi học rồi đi làm báo như cô con cho lành. Em phải cố gắng bằng cách đem các kết quả học tập tốt về nhà. Rồi em trúng đại học, bây giờ em đang học sắp xong văn bằng 2... Nhưng vẫn bị la hoài à, vụ đôi giày trăm triệu đó! Riết rồi em đâm sợ báo chí. Sự trở lại của em hiện tại là vì trách nhiệm quảng bá cho CNKL mà thôi!

Đôi giày Christian Louboutin giá 5.000 USD xôn xao dư luận dạo nọ hóa ra lại là thủ phạm để Diệp “mất tích” ư?
 - Đôi giày Louboutin đó là của hãng giày đưa cho em đi với mục đích giới thiệu sản phẩm của họ. Chứ thiệt tình, nếu có dư tiền em cũng không dám mua đôi giày đắt như vậy!

       Đầu tiên, em được gọi đi đóng quảng cáo. Đó là một quảng cáo thức ăn dành cho chó! Em ra công viên chạy, chạy hoài cả buổi từ sáng đến trưa rồi đến khi xem quảng cáo, chỉ thấy có mỗi chân mình chạy, không thấy mặt đâu…

Chưa thấy ai được như người cũ

Tôi thì không, nhưng chắc là fan của “Khánh Linh” sẽ tò mò: Diệp bắt đầu yêu từ năm bao nhiêu tuổi?
 - Em có một cuộc tình vào năm em 22 tuổi, và đó vẫn là cuộc tình duy nhất đến bây giờ. Em và người ta tình cờ quen nhau trong một lần em đi diễn dưới Cần Thơ. Một suất diễn của em khi đó chỉ được 700 ngàn đồng. Hai năm sau khi lên Sài Gòn học, người ta mới tìm đến em. Ban đầu bọn em chỉ nói chuyện điện thoại khoảng ba tháng liền trước khi gặp nhau. Lúc nào em cũng ngồi mơ đó là một bạch mã hoàng tử, khi gặp thì vỡ mộng vì không bảnh trai như vậy. Nhưng tướng tá thì lành. Hai đứa lẽ ra đã thành vợ chồng nếu như bên người ta không muốn em về dưới đó an phận. Cộng thêm nhiều chuyện nữa, nên chuyện bọn em không thành.

Giờ thì đến lượt tôi tò mò, gia đình Diệp không khó khăn về kinh tế, nhưng sao Diệp vẫn chạy show như show diễn ở Cần Thơ, chỉ để lấy 700 ngàn?
 - Lúc đó vừa thi xong ĐH, chưa biết đậu hay rớt, em nghĩ chẳng lẽ mình lại tiếp tục xin tiền tuần của bố mẹ. Khi đó mỗi ngày em có 10 ngàn đồng để ăn sáng, gửi xe... Coi phim nước ngoài, em thấy họ 18 tuổi là tự lập. Thế là em xin làm các công việc thời vụ. Em đi phát tờ rơi ở ngoài đường, đi làm PG đứng phát dầu gội đầu trong siêu thị, làm thu ngân... Bố mẹ cũng can ngăn nhưng em muốn trải nghiệm. Rồi em đậu đại học, mà đậu khá cao. Nhưng em đã quen với nếp sống tự lập ấy, em vừa đi làm vừa đi học.

Bố hay mẹ là người có ảnh hưởng nhất đến Diệp?
 - Dạ bố em. Lý do mà em thích đi học, học nữa là vì bố em đã gần 60 tuổi vẫn đi học. Ông đang theo học ngành khảo cổ...

Vậy bố mẹ có sốt ruột không khi thấy cô con gái cưng cứ vẫn đang là “bom nổ chậm” và mới đây còn có một phát ngôn nghe có vẻ “dại dột” rằng: “Kết hôn là điều xa xỉ”?
 - Chỉ có thể lý giải có lẽ càng lớn, càng biết nhiều. Xung quanh lại không thiếu tấm gương không vui của bè bạn. Một phần cũng chưa thấy ai được như người cũ… Nhưng em thấy em bây giờ là ổn. Em đam mê công việc. Đam mê và tiếc giá như mình đừng coi nghệ thuật là sự thử sức của một cuộc chơi. Có lẽ vì em chưa tìm được lối sáng...

Đôi lúc mệt mỏi vì phải gồng lên quá sức

Đam mê nghệ thuật như Diệp nói có mâu thuẫn với vẻ ngoài và cách sống của Diệp không, khi luôn cho người ta hình dung về một cô nàng hồng hồng tím tím nhiều cơ hội và dễ dàng thành công?
 - Em là người hay thay đổi, như biển và núi thì lúc nào em cũng thích biển hơn, vì nó luôn động. Thì đúng như chị nói, ở VN người ta hay bảo em với gương mặt này thì không thể đóng các phim ẵm giải với những cô gái mồ côi nghèo khổ hay bộ đội. Em tâm sự điều này với Phillip Noyce, ông bảo ở Hollywood không cần phân biệt thị trường nghệ thuật, phim đầu tư ít hay nhiều mà chỉ quan tâm đến việc phim làm ra có kéo được khán giả đến rạp hay không, có làm cho khán giả cảm thấy nếu không đi xem phim mình thì người ta lạc hậu hay không... mà thôi! Ông ấy đã cho em động lực rằng những cô gái đóng phim thiên về giải trí như em không thấy quá bi quan về con đường đi của mình.

Khi đứng trên thảm đỏ, Diệp nghĩ gì?
 - Để đứng trên thảm đỏ, trước đó em đã phải làm việc quần quật cho vai diễn. Nhưng rất ít người quan tâm đến điều đó mà phần nhiều là tập trung vào cái áo, cái quần của nghệ sĩ để soi mói xem có hở chỗ nào không, rồi đánh giá cả bộ mặt của người nghệ sĩ. Em học báo, làm báo mà còn sợ báo. Thì những nghệ sĩ khác, họ còn khiếp đảm nhường nào?

Tôi lại thấy ở đây có sự mâu thuẫn khi Diệp không thích việc đó nhưng lúc nào xuất hiện Diệp cũng rất “tươm tất”, đến cái xe Diệp đang đi cũng rất xịn mà?
 - Em là người hoạt động trong showbiz, đúng như chị nói em phải tươm tất, và đó là sự tôn trọng khán giả. Nhưng em không chạy theo hàng hiệu, dù không phủ nhận là đồ đắt tiền thì bền hơn, công năng sử dụng được dài lâu hơn. Có điều, đôi lúc em cũng thấy mệt mỏi vì nhận ra mình đã phải gồng lên quá sức...

“Chết rồi, anh nằm mơ thấy em!”

Trở lại vụ đôi giày Louboutin, đó có phải là một trong những sự cố “quá sức” của Diệp?
 - Chị có biết khi vụ án đó ầm ĩ trên mạng, em đọc được một comment làm em đau lòng lắm, họ nói trời ơi đôi giày này mua được bao nhiêu tô phở nhỉ? 10 năm em gắn bó với nghệ thuật, chưa bao giờ em thấy mình sai đến vậy, vô ý đến vậy! Em thấy mình dại, em muốn giữ hình ảnh của mình không scandal thì em lại rơi vào scandal.

Và đó là chuyện buồn nhất mà Diệp đã từng gây ra cho gia đình mình chăng?
 - Không chị! Đó là lần khác. Có lần em tham gia một chương trình tên là “Chuyện bây giờ mới kể”. Người phỏng vấn em cứ tới tấp hỏi em có đại gia không, em đã nói là em có đại gia nhưng đại gia của em là đại gia đình. Nếu nghĩ rộng ra thì em cũng là đại gia rồi, gia đình em em lo, em có thể chăm sóc được nên em cũng là đại gia. Nhưng chương trình khi phát sóng bị cắt xén nhiều, đã khiến mọi người hiểu nhầm là em nói em là người lo cho gia đình, mà em có lo được cho gia đình bao giờ đâu! Em nhớ mẹ gọi cho em khóc, rồi em lái xe về nhà, vừa đi vừa khóc... Mọi chuyện cũng qua rồi nhưng em vẫn tự trách mình mãi vì đã “dại miệng” như thế. Gia đình là cánh tay em tự hào được nương tựa, thế nên khi để mọi người nghĩ em đã ăn nói như một người chưa trưởng thành, em thấy mình dở!

Với Diệp, “nói không” có khó không?
 - Ngày xưa em chẳng biết nói không đâu. Nhất là khi người ta muốn mình giúp. Có lẽ đó là lý do em vướng vào scandal thảm họa MC. Cuộc thi Mr.Vietnam đó em được gọi để thay thế một MC khác vào lúc 3 giờ sáng, không có thời gian để chuẩn bị nên bể show! Nhưng thất bại giá trị ở chỗ nó làm cho mình biết cân nhắc, biết lựa chọn để “nói không” nhiều hơn.

Vậy sao không nói không với phim truyền hình?
 - Em nhiều lúc cũng muốn dừng, nhưng mẹ em hay nói: Sao lâu không có phim truyền hình cho mẹ coi, con? Em lại muốn nói “Yes” là thế!

Cuối cùng, CNKL cho Diệp những trải nghiệm gì chưa từng?
 - Hay lắm chị, em cảm giác em và anh Johnny Trí Nguyễn yêu nhau thật sự luôn! Dù trước đó em đã nghĩ em không yêu nổi anh này vì em thấy anh ấy... điệu quá, chăm sóc bề ngoài dữ quá! (bật cười). Nhưng thật ra em xác định mình sẽ không yêu người trong ngành này. Vậy mà trong thời gian quay phim, anh Johnny còn nhắn: “Chết rồi, anh nằm mơ thấy em”. Còn em thì đi với bạn, cứ kể về anh Johnny, anh Charlie hoài! Bạn em còn bảo, đừng có nói là yêu rồi nha! Nhưng em thì tự hỏi, chết rồi, yêu người em hay yêu người anh ta?

Mình kết ở đây được rồi, cảm ơn Diệp!

          “Cưới ngay kẻo lỡ” làm em có cảm giác em và anh Johnny Trí Nguyễn yêu nhau thật sự luôn! Dù trước đó em đã nghĩ em không yêu nổi anh này vì em thấy anh ấy... điệu quá! Vậy mà trong thời gian quay phim, anh Johnny còn nhắn: “Chết rồi, anh nằm mơ thấy em”...

Để diễn như Diệp không dễ!
          “Rất nhiều diễn viên đã đến casting cho nhân vật Khánh Linh. Nhưng Ngọc Diệp là người thích hợp nhất để thể hiện phong cách của vai diễn này. Khi làm việc với Diệp, tôi nhận ra ngoài sự thông minh, xinh đẹp và biết hòa đồng, Diệp còn có tinh thần học hỏi, tiếp thu rất tốt rồi áp dụng những gì tôi muốn khá hiệu quả qua diễn xuất. Diệp có khả năng đồng hóa mình với nhân vật để tạo cho xúc cảm bên trong của nhân vật được đầy đặn hơn. Diệp biết tiếp ứng với bạn diễn rất nhanh nên rất linh hoạt trong từng khoảnh khắc.
          Cảnh quay Khánh Linh bay qua Bangkok để tìm Sơn rất đông người và phức tạp về kỹ thuật, Diệp đã tỏ ra có sức tập trung mãnh liệt để duy trì cảm xúc và sống với nội tâm nhân vật mà không bị gián đoạn lần nào.
        Ở ngoài đời, Diệp là một người tử tế, hiểu biết và tôn trọng mọi người. Diệp luôn làm cho không chỉ tôi mà cả đoàn làm phim vui lòng. Tôi rất hài lòng về diễn xuất của Diệp trong phim “Cưới ngay kẻo lỡ”. Bạn nhìn thấy thì hay vậy, nhưng thật sự để diễn được như thế, không dễ dàng đâu!

(Đạo diễn Charlie Nguyễn) 

Là con trai của cố Tổng bí thư Lê Duẩn, Tiến sĩ vật lý Lê Kiên Thành được biết đến như người sáng lập ra ngân hàng Techcombank, rồi rời khỏi ngân hàng. Ông Thành hiện là chủ doanh nghiệp tư nhân Thái Minh, và là thành viên Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB). Tiến sĩ Lê Kiên Thành chia sẻ với PV góc nhìn khá thú vị về doanh nhân VN hiện nay...


  • Khi ông ở trong giới nhà giàu, vì trước đó ông chưa giàu, thì ông nhận ra có những phép tắc nào của giới nhà giàu VN, cái hay và cái dở?
-          Mình cần phải thống nhất với nhau về quan điểm. Tôi cho rằng doanh nhân và người giàu là hai khái niệm khác nhau. Trong giới doanh nhân có những người giàu, nhưng không phải người giàu nào cũng là doanh nhân! Và câu chuyện mà chúng ta sẽ nói ở đây là chuyện về những người giàu là doanh nhân chứ không phải người giàu bình thường, cô có đồng ý không?
  • Vâng, vậy thì chúng ta có phải định nghĩa lại khái niệm doanh nhân không?
-          Vậy doanh nhân là ai? Nếu không nghĩ kỹ thì khó hiểu lắm hoặc sẽ hiểu lầm như mọi người vẫn tưởng. Trong phân loại xã hội thường phân cấp như sau: tầng lớp trí thức, tầng lớp người lao động rồi đến tầng lớp doanh nhân. Tôi không hiểu tại sao doanh nhân lại ở cuối cùng, ngay cả sự phân loại trước đây “sĩ, công, nông, thương” thì doanh nhân cũng ở cuối. Tôi quan niệm, doanh nhân là người lao động, nhưng người lao động này có kiến thức tương đối rộng, không chỉ có kiến thức thao tác lao động bình thường vì họ không thể không hiểu về sản phẩm kinh doanh họ sẽ đưa ra xã hội. Doanh nhân cũng phải có kiến thức về mặt tổ chức vì họ là chủ doanh nghiệp, họ cũng phải có kiến thức về thị trường. Doanh nhân còn là người lao động sử dụng vốn, vốn lớn của cá nhân và trong việc sử dụng đó kéo theo việc sử dụng các lao động khác – tạo công ăn việc làm cho mọi người. Nếu người lao động bình thường có thể làm việc 8 tiếng mỗi ngày thì doanh nhân có thể làm việc 10 tiếng, 12 tiếng hoặc 14 tiếng! Vậy họ là người lao động thật sự đấy chứ? Và trong cuộc chơi này nếu mất, ngoài sức lao động họ còn mất cả tiền nữa. Thế nên việc xã hội nhìn nhận doanh nhân như một tầng lớp mới phát sinh và kéo theo nhiều tiêu cực thì tôi nghĩ không đúng lắm. Tôi cũng nghĩ nếu nói về doanh nhân mà phỏng vấn một doanh nhân như tôi thì có vẻ không khách quan cho lắm, thế nhưng mặt khác, tôi là doanh nhân nên tôi hiểu doanh nhân. Tôi muốn doanh nhân được nhìn đúng vị thế cũng như đúng bản chất của họ.
  • Ông đã từng là một tiến sĩ về khoa học kỹ thuật, vì cuộc sống mà ông “phải” làm doanh nhân. Vậy giữa hai vị trí trên có gì chung và riêng?
-          Những tác phẩm nghệ thuật hay thành tựu khoa học nhiều khi có độ trễ về thời gian. Tranh của Van Gogh không phải được trân trọng và có giá hàng triệu đô-la ngay thời điểm ông vẽ, một nhìn nhận của Galileo Galilei về trái đất, bao nhiêu năm sau mới được thừa nhận... Và thành thật mà nói cả nhà khoa học, nghệ sĩ và doanh nhân đều có sự sáng tạo. Một doanh nhân đúng nghĩa sẽ có sự sáng tạo ghê gớm nhưng thành quả của doanh nhân không được trễ, không có quyền trễ. Hoặc xã hội chấp nhận, hoặc xã hội đào thải ngay. Trễ với doanh nhân đồng nghĩa với thất bại. Như tôi làm mì ăn liền mà nói anh cứ ăn đi, nhiều năm sau anh sẽ thấy ngon, thấy bổ có được không? Doanh nhân – theo tôi có một phần của nhà khoa học, một phần của nghệ sĩ và sự sáng tạo là hàng ngày hàng giờ để tìm ra những sản phẩm thiết thực nhất với cuộc sống con người trong quá trình kinh doanh.
  • Ông cũng là một trong những doanh nhân thích xe xịn và chơi xe xịn, như chiếc xe Bentley mà ông từng sở hữu có giá nhiều tỷ đồng. Nhưng hình như ít người biết ông chơi xe xịn, còn một số người khác thì luôn được báo chí “update” về xe cộ mà họ sở hữu? Vì sao vậy? Họ thích khoe hay báo chí “lắm chuyện”?
-          Chúng ta nhìn tài sản theo một góc độ nào? Khi nói đến một ai đó nổi tiếng mua một chiếc xe xịn thì đúng là đập vào mắt người ta ngay, lỗi ở người làm báo khi muốn độc giả chú ý vào việc đó. Có ai hiểu rằng dù một chiếc xe xịn đến cả triệu đô-la đi nữa thì tiền mua chiếc xe ấy với chủ nhân của nó chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tài sản mà họ sở hữu không? Thế nhưng sự thật là ở xã hội ta có quá nhiều người sẵn sàng bỏ nửa tài sản ra mua một chiếc xe máy thì không bị nhắc tới. Mà chuyện này ở nông thôn nước ta rất nhiều và người ta chấp nhận chuyện đó. Báo chí đăng tin về những đám cưới nhiều xe sang của nhà giàu như một sự phô trương xa hoa, vậy báo chí có quan tâm đến những đám cưới cả tuần lễ ở quê, để rồi sau đám cưới, cả nhà dâu rể còng lưng làm trả nợ? Số tiền cho đám cưới quê ấy nghe thì có vẻ không nhiều, nhưng lại quá lớn với thu nhập với cuộc sống của những người dân này. Đây chính là một thói quen xài tiền xấu, sự sĩ diện không cần thiết để được thỏa mãn sự “chịu chơi”, sự khoe khoang. Mà cái này đâu chỉ nằm ở giới nhà giàu? Dường như nó nằm đâu đó sâu xa trong dân tộc tính của mình mà nếu không thay đổi, không định hướng đúng thì thói quen ấy sẽ hủy hoại chúng ta. Xã hội đang cần một văn hóa sống lành mạnh, lành mạnh cho cả người giàu và người nghèo.
  • Nhưng theo ông, đi một cái xe hơi ở mức trung bình với một chiếc xe hơi đắt tiền như Bentley chẳng hạn, thì hai cảm giác đó có gì khác nhau mà những người giàu lại cứ phải chọn nó?
-          Mỗi người có một sở thích riêng. Từ góc nhìn của tôi nhé, tôi từng là dân kỹ thuật, khi tôi nhìn một chiếc xe dưới góc độ kỹ thuật, tôi đam mê lắm. Tôi từng hiểu những đường nét của một chiếc xe như Bentley rất khó để tạo được sự hài hòa thẩm mỹ ấy. Nói xe thì giống nhau là nói vậy thôi chứ một chiếc xe làm ra hàng loạt với một chiếc xe được làm gần như thủ công khác nhau nhiều lắm. Nội thất bên trong cũng vậy, những chi tiết làm bằng tay mang cái hồn khác, phụ thuộc hoàn toàn vào cảm nhận. Ngoài ra, có một số người giàu khác, họ quan trọng sự an toàn của họ nhất là một nửa thời gian của họ là ngồi trên xe hơi. Thế nên một chiếc xe an toàn, ít hỏng hóc, xảy ra va chạm cũng ít nguy hiểm hơn chiếc xe thường sẽ là những ưu điểm đáng kể để họ chọn. Vẻ đẹp của một chiếc xe cũng chỉ đến thế, nhưng xe xịn, nhà sản xuất luôn đặt độ an toàn lên hàng đầu. Tuy nhiên, tôi biết có những người ngại bị để ý, ngại bị tai tiếng nên họ có thể mua một chiếc đồng hồ rất đắt tiền mà ít người thấy nhưng lại không mua xe xịn. Tôi đã khuyên họ nên mua xe xịn bởi điều đó còn mang lại sự an toàn cho vợ con họ nữa, dù rằng nếu không có điều kiện thì thôi...  Tôi không biện bạch cho điều gì khi nói về chuyện này, nhưng tôi không muốn mọi người nhìn tất cả những người cứ giàu thì hợm hĩnh, thiếu thực tế... Vì sẽ có người bảo sao nhiều người giàu trên thế giới có đi những chiếc xe đó đâu? Tôi nghĩ bản thân những người đó cũng đang thỏa mãn những ý thích riêng của họ. Dùng tiền vào việc gì là thói quen của mỗi người, kể cả việc tiết kiệm đến keo kiệt cũng là thói quen giống như người thích ăn cay, người thích ăn mặn. Có những người giàu không thoải mái khi phải mặc một bộ quần áo đắt tiền hoặc phải bỏ tiền ra mua một thứ gì đó.... Ai dám chắc những người giàu có với bề ngoài khiêm nhường kia không có một sở thích “hoành tráng” là sưu tầm kim cương hoặc những bức tranh vô cùng đắt tiền? Và họ không có nghĩa vụ phải trình ra cho mọi người thấy điều đó, mọi người chỉ nhìn thấy một phần cuộc sống của những người này rồi đặt ra những thắc mắc, phỏng đoán rất chủ quan.
  • Vậy đồng tiền được sử dụng đúng nhất vào việc gì nữa, khi mà chúng ta đang sống trong một xã hội với sự phân cấp giàu nghèo khá lớn? Ông đi một chiếc xe đắt tiền và còn vô số đồng bào của ông đang sống dưới mức nghèo khổ? Doanh nhân có trách nhiệm gì không?
-          Trước đây chúng ta yên tâm với một xã hội cùng nghèo. Thế nhưng ở một xã hội phát triển văn minh, thì một tầng lớp người giàu lên nhanh, kéo theo sự phát triển mạng của xã hội. Khi đó khoảng cách giữa người giàu và người nghèo nhất là cực lớn, những tầng lớp trung gian lại rất rộng, lớn hơn rất nhiều thì khoảng cách đó vẫn chấp nhận được. Còn hơn là chúng ta cùng nghèo! Nếu so người giàu nhất nước Mỹ với người nghèo nhất thì khủng khiếp lắm, nhưng sự phân hóa đó lại giúp tạo ra khoảng giữa vô cùng lớn cũng như giúp chính phủ Mỹ khả năng trợ cấp cho người nghèo. Xã hội bứt lên được thì không thể từ từ cùng tiến, nó phải chấp nhận có  một số người bứt lên vì trí tuệ, vì năng lực và vì may mắn nữa, những người đó sẽ kéo theo công ăn việc làm, tạo thành sự phát triển rất mạnh của xã hội. Giống như nước ở trên cao thì đổ xuống thì tạo ra điện năng lớn chứ không thể có điện năng từ dòng nước chảy lờ đờ... Tất nhiên, nói một cách lý tưởng thì chúng ta không chấp nhận những người giàu lên bằng mọi cách, dẫm lên, chèn ép, đạp đổ hay thậm chí tiêu diệt người khác để làm giàu.
  • Làm giàu không có gì xấu, làm giàu là yêu nước mà. Nhưng sự phô trương giàu sang đến mức “lố” có xấu không theo ông?
-          Tôi nghĩ sự “giấu giàu” của một số quan chức nước ta hiện tại lại “lố” hơn cả sự phô trương. Xã hội rất dễ khó chịu trước một doanh nhân đi đánh golf nhưng một quan chức uống chai rượu vài chục triệu đồng thì lại rất dễ được bỏ qua. Doanh nhân thì khó giấu cái giàu, nhưng quan chức thì giấu giàu giỏi lắm! Không nên và không phải đổ lỗi cho chiến tranh nhưng thực sự chúng ta mới chỉ làm quen với đời sống kinh tế thị trường hơn chục năm trở lại đây. Khoảng thời gian đó chưa đủ để chúng ta làm quen và tạo ra một văn hóa kinh doanh, văn hóa sống đúng nghĩa. Sự giàu có không sinh ra văn hóa, đáng tiếc, nhưng đó là sự thật.
  • Thì cũng khoảng thời gian đó doanh nhân cũng đã có một vị trí mới, có ngày riêng cho họ. Nhưng hào quang của doanh nhân đến hôm nay có đủ át đi những hành xử nhiều phần vô lý từ việc làm đại gia mà trả con dâu vì nghi mất trinh đến một doanh nhân khác nợ thuế nhà nước cả mấy trăm tỷ đồng?
-          Thực ra mình không phải là họ nên chưa chắc đã hiểu hết họ để nói về họ hoặc phán xét. Doanh nhân cũng là con người và chuyện làm ăn của họ cũng có những bước thăng trầm mà không phải ai cũng biết. Khi dồn vốn cho một dự án nào đó, doanh nghiệp có thể sẽ gặp chuyện thiếu vốn, phân tán vốn một thời gian. Tất nhiên đã là hành vi xấu thì ở cấp độ nào cũng xấu, nợ một triệu đồng tiền thuế hay nhiều tỷ đồng tiền thuế về bản chất là như nhau. Cô nói xã hội tôn trọng doanh nhân, nhưng thử nhìn xem, phim ảnh, sách báo doanh nhân có một vị trí như thế nào? Hay đa số hình ảnh của họ là béo hú, bia ôm gái mú, xấu xa? Sao ít người biết doanh nhân cũng nhọc nhằn gầy  dựng cơ nghiệp từ số không thế nào, khi thành công thì chia sẻ gánh vác ra sao? Khác chăng khi anh ở trên cao, cái xấu nếu có cũng dễ bị nhận diện còn ở dưới thấp, cái xấu ấy cũng nhòa đi, đôi khi lẫn vào cái xấu chung của mọi người. Nếu chúng ta muốn chống lại cái xấu, cái tiêu cực thì phải chống ở mọi tầng lớp chứ không phải nhằm vào con số tối thiểu dễ nhận diện kia...
  • Doanh nhân kinh doanh tư nhân như ông với những người làm kinh doanh nhưng phụ trách các doanh nghiệp thuộc về nhà nước có giống nhau không?
-          Trong một phần công việc thì giống. Ví dụ như chúng tôi cùng giống nhau khi có kỹ năng về sản phẩm hay kiến thức về quản lý. Nhưng khác là họ không cần bỏ vốn, họ có trong tay một nguồn vốn lớn từ nhà nước, từ thuế của người dân, thậm chí lỗ còn được nhà nước rót vốn. Trách nhiệm của họ với nguồn vốn đó và trách nhiệm của chúng tôi với nguồn vốn của chính chúng tôi, cái nào cao hơn? Tại sao phần lớn các doanh nghiệp nhà nước lại lỗ trong khi họ hưởng mọi ưu đãi? Những người đứng đầu không có tài ư? Trong con mắt của hai giới đó vẫn có cái nhìn khác nhau, họ nhìn chúng tôi và nghĩ “ông làm bao nhiêu ông hưởng hết, chúng tôi có được như ông đâu mà phải cố”, còn chúng tôi thì nghĩ “dễ gì có được trong tay quyền lực, tài sản một cách tự nhiên như thế, làm thế ai chả làm được, và nếu mất ông cũng chả mất!”. Mỗi phía đều có cái mạnh và cái dở là thế.
  • Ông bênh doanh nhân quá nhiều, nhưng ông thử đứng ra bên ngoài và đánh giá xem cái nhìn méo mó về doanh nhân VN hiện tại có phải lỗi hoàn toàn thuộc về dư luận không?
-           Tôi nói thật, so với thế giới, doanh nhân và kinh tế VN còn đơn sơ lắm. Phải thừa nhận rằng khi nói đến một doanh nhân Việt ít người cảm thấy nể phục. Tại sao ư? Doanh nhân nước ngoài, ví dụ như Bill Gates, khi ông ấy giàu thì gắn liền với công việc kinh doanh của công ấy, mỗi sản phẩm ông ấy đưa ra cho xã hội luôn có một triết lý mới, một cái nhìn mới cho cuộc sống. Sản phẩm của những người như Bill Gates góp phần phá vỡ những quan niệm cũ, đẩy xã hội đi lên. Đâu phải ngẫu nhiên Bill Gates đến đâu cũng được các nguyên thủ quốc gia đón tiếp trọng thị? Không phải chỉ vì ông ấy giàu mà bởi ông ấy là một con người đặc biệt, giàu chỉ là một hệ quả của sự đặc biệt ấy mà thôi. Sự đặc biệt ấy lại phản ánh tích cực vào sự phát triển của đất nước họ, mà trên thế giới có nhiều doanh nhân như thế ở cấp độ khác nhau. Doanh nhân Việt thiếu hẳn phẩm chất đó. Giàu ở ta hơi dễ, chỉ đi trước một bước đã giàu rồi, chứ không phải giàu từ những sự sáng tạo ghê gớm, ảnh hưởng lớn như đế chế của Apple hay Microsoft. Thế thì không khó hiểu khi ở ta, một doanh nhân giàu chỉ được trầm trồ vì giàu hơn người khác chứ không phải trầm trồ là vì tài trí, vì đức độ. Đó là cái méo mó, nhưng xã hội ta hiện tại lại quá nhiều cái méo mó tương tự như hình ảnh quan chức, hình ảnh ngành y và ngay cả hình ảnh nghề giáo-  hai ngành nghề vốn rất được dân ta tôn trọng. Và chưa biết hình ảnh nào méo mó hơn trong một xã hội lệch chuẩn như hiện tại.
  • Với cá nhân, đã bao giờ ông vấp phải sự cay nghiệt của dư luận với công việc kinh doanh của mình chưa?
-          Tôi đã vấp phải một câu nói, bâng quơ. Nhưng dư vị cay đắng và sự tổn thương của nó mang lại cho tôi thì còn lại đến giờ. Đó là khi tôi gặp lại một người bảo vệ của ba tôi từng chăm sóc tôi như con từ quần áo đến bữa ăn giấc ngủ. Không hiểu sao khi gặp lại tôi, ông lại nói: Cha viết sách mà con đốt sách! Đấy là điều tôi phải cay đắng nhất, dù cũng tự mình an ủi là chắc gì ông ấy đã hiểu hết sách ông già tôi viết, và chắc gì ông đã biết tôi đang đốt cái gì? Nhưng sâu thẳm trong lòng tôi vẫn tôn trọng ông ấy vô cùng, tôn trọng sự trung thành, tôn trọng tình cảm ấm áp... Và câu nói đó, sẽ như một sự cảnh tỉnh luôn đi theo tôi suốt đời.

  • Cảm ơn ông.


Tháng tư âm lịch được coi là tháng của Phật giáo nghi lễ kỷ niệm ngày sinh của Đức Phật (mùa Phật đản), cũng là tháng chuẩn bị cho mùa an cư kiết hạ hàng năm. Phật giáo từ lâu đã trở thành một tôn giáo quen thuộc, hoà đồng trong đời sống của người dân Việt. Nhưng hiểu về Phật giáo, để biết rằng đâu phải ăn chay, đi chùa, tập yoga đã là Phật tử... thì có lẽ còn nhiều câu hỏi ngỏ. TTCT đã đem những câu hỏi đó đến với Thượng tọa Thích Giác Dũng - tiến sĩ Phật học, giảng viên Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM, Phó trụ trì Tổ đình Vĩnh Nghiêm – để tìm kiếm những câu trả lời từ một bậc tu hành...



Chủ trương Phật giáo: hoà đồng và cộng sinh

* Thưa thầy, lễ Phật đản vào tháng tư âm lịch mỗi năm với các nghi thức như tắm bụt, niệm Phật, ăn chay… có ý nghĩa như thế nào đối với các Phật tử ngoài ý nghĩa tưởng nhớ đến ngày Đức Phật đản sinh?
- Nghi thức tắm Phật nhắc nhở chúng ta luôn luôn làm cho tâm mình trong sáng để giác ngộ như Đức Phật. Đức Phật dạy : “Như Lai là Phật đã thành, tất cả chúng sinh là Phật sẽ thành”. Tất cả chúng ta đều có Phật tính, đều có khả năng trở thành Phật nhưng vì tham lam, sân hận, si mê làm cho tâm chúng ta không trong sáng, không giác ngộ như đức Phật được. Do đó, khi tắm Phật là chúng ta phải nhớ nghĩ ngay đến việc làm cho tâm mình được trong sáng, được thanh tịnh. Có như thế mới đúng ý nghĩa tắm Phật ngày đản sinh. Còn việc ăn chay là để nuôi dưỡng lòng từ bi, tránh xa việc sát sinh một cách gián tiếp. Tất cả mọi sinh vật nếu đã có mạng sống thì đều ham sống sợ chết như nhau. Lòng từ bi của người Phật tử không thể lấy sự đau khổ của sinh linh nuôi sống thân mạng của mình. Một ngày nào đó cả xã hội đều ăn chay thì sẽ không còn người sát sinh.

* Việc VN lần thứ 2 được tổ chức Đại lễ Phật đản Vesak chứng tỏ điều gì thưa thầy? Rằng ở VN, Phật giáo là quốc đạo? Hay ngoài ý nghĩa tôn giáo, Phật giáo còn là văn hoá?
- Trước hết cần phải xác định : Ở VN, Phật giáo không phải là quốc đạo. Pháp luật VN quy định rõ tất cả các tôn giáo đều bình đẳng như nhau. Việc tổ chức Đại lễ Phật đản Vesak này là do Giáo hội Phật giáo VN chứ không phải Nhà nước VN tổ chức. Phật giáo từ xưa tới nay luôn luôn chủ trương chung sống hòa đồng hay nói cách khác: cộng sinh với các tôn giáo khác. Điều đó được thể hiện ngay trên bàn thờ Tam bảo của hầu hết các ngôi chùa ở đồng bằng Bắc bộ. Nơi ban thờ chính giữa, ngoài tôn tượng chư Phật, Bồ-tát còn có tượng Ngọc hoàng, Thượng đế, Nam tào, Bắc đẩu... là những tôn tượng của Đạo giáo và Nho giáo của những thế kỷ trước đây. Đó là tinh thần cộng sinh, cùng chung sống hòa đồng của Phật giáo VN. Người Phật tử VN không nên quên tinh thần cộng sinh vô cùng quan trọng này.
Muốn biết việc Giáo hội Phật giáo VN tổ chức Đại lễ Phật đản – Vesak chứng tỏ điều gì, chúng ta cần tìm hiểu đúng từ nguyên hay nói cách khác, từ ngữ mà Liên Hiệp Quốc đã sử dụng: Năm 1999, đại hội đồng Liên Hiệp Quốc thông qua Nghị quyết công nhận ngày Vesak (Vesak là từ ngữ chỉ chung cho ba sự kiện quan trọng trong cuộc đời của đức Phật: đản sinh, thành Đạo và nhập Niết-bàn nhưng vì được tổ chức vào ngày Phật đản nên người ta thường gọi là ngày Phật đản) là ngày lễ hội văn hóa thế giới. Rõ ràng, Liên Hiệp Quốc nhìn nhận ngày Phật đản từ góc độ văn hóa chứ không phải tôn giáo. Và chính từ góc nhìn đó, người ta đã nhận ra chân giá trị của Phật giáo. Ở đây cần hiểu từ ngữ văn hóa là gì. Trước hết, cần phân biệt rõ sự khác nhau giữa văn minh và văn hóa. Văn minh là cái biết-làm, kết tinh của trí thông minh của cá nhân con người hay tập thể và mục tiêu là phục vụ cho thế giới vật chất của con người, giúp cho con người sống tiện nghi, thoải mái hơn. Còn văn hóa là cái biết-sống kết tinh từ ý thức của cộng đồng xã hội và mục tiêu là phục vụ cho thế giới tâm linh, giúp cho con người sống hoà thuận, an lạc, hạnh phúc hơn.

* Ngay buổi làm việc đầu tiên của Vesak, đã là hội thảo Phật giáo góp phần thực hiện thành tựu những mục tiêu thiên niên kỷ của liên hiệp quốc… phải chăng ngày nay, Phật giáo hơn khi nào hết đến gần hơi với chính trị, với xã hội mà các thầy hay gọi là “nhập thế”?
- Thực ra tinh thần “nhập thế” đó đã được tuyên bố bởi chính Đức Phật khi Ngài dạy : “Như Lai ra đời vì hạnh phúc, vì an lạc của chư thiên và loài người”. Đây là thông điệp đầu tiên và xuyên suốt những lời dạy của Ngài. Tuy nhiên, có những thời kỳ, có những giai đoạn lịch sử, người đệ tử của Đức Phật đã qúa chú trọng vào vấn đề tu tập của tự thân, vào kinh viện mà không nghe thấy nỗi khổ của chúng sinh, quên đi lời dạy thiết tha của Đức Phật cho nên thảng hoặc có những tiếng gọi “nhập thế”. Ngày nay nhân loại đối mặt với qúa nhiều hiểm nguy như sự phá hoại môi trường, sự xung đột sắc tộc... nên người đệ tử Phật hơn bao giờ hết càng phải có tiếng nói và hơn nữa phải có hành động thiết thực để đem lại an lạc, hạnh phúc cho nhân loại.

Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật

* Những triết lý của Phật giáo rất khoa học, nhưng đôi khi lại được dẫn dụ bởi những màu sắc đậm tín ngưỡng, bằng nghi thức, bằng truyền thuyết… Theo thầy, tại sao những điều đó lại cần thiết?
- Đừng quên Phật giáo là một tôn giáo. Đã là tôn giáo thì luôn luôn có ba đặc tính: tín ngưỡng, tri thức và thực nghiệm. Đặc tính của tín ngưỡng là thông qua nghi thức, truyền thuyết để đến với tôn giáo, phục vụ cho tình cảm. Còn đặc điểm của trí thức là thông qua nghiên cứu, học hỏi để tìm đến chân lý, phục vụ cho lý trí. Tín ngưỡng và tri thức là điều kiện Cần của tôn giáo. Còn thực nghiệm là con đường dung hợp cả tín ngưỡng lẫn tri thức là ý nghĩa đích thực của tôn giáo là điều kiện Đủ của tôn giáo. Nói cách khác, nghi thức, truyền thuyết,... là hình thức cần có để đưa con người đến với tôn giáo. Nếu không có nghi thức, truyền thuyết... tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng chỉ là một hệ thống triết lý.

* Phật – Pháp – Tăng, đó là 3 điều không thể thiếu để thắp lửa duy trì Phật giáo. Phật giáo ở VN đã thay đổi ra sao so với khởi thuỷ khi mới xuất hiện? Điều này có là bình thường không so với các quốc gia khác có đạo Phật, thưa thầy?
- Pháp và Tăng nói riêng, Phật pháp nói chung luôn thay đổi để đáp ứng nhu cầu thực tiễn của con người của từng giai đoạn, từng quốc độ khác nhau. Đó là ý nghĩa Tùy duyên bất biến của Phật giáo. Tùy duyên có nghĩa là phải thay đổi hình thức, giáo lý... cho phù hợp với tâm tư, tình cảm của chúng sinh mỗi xã hội, mỗi giai đoạn thời gian khác nhau để phát triển Phật giáo nhưng nội dung, bản chất là hằng số không thay đổi. Nếu thay đổi cả nội dung, cả bản chất thì Phật giáo không còn là Phật giáo nữa. Chính sự thay đổi của Phật giáo theo thời gian và không gian đó mới chứng tỏ Phật giáo là một tôn giáo sống. Bởi vì cuộc sống luôn thay đổi. Phật giáo muốn tồn tại và phát triển phải thay đổi làm sao cho phù hợp với căn cơ của chúng sinh. Nếu không có sự thay đổi, thích nghi thì Phật giáo chỉ là một cổ vật như bao cổ vật khác rất qúy giá, được trưng bày và bảo quản rất kỹ trong các viện bảo tàng, không giúp ích gì cho cuộc sống của nhân loại.
Phật giáo khi vào mỗi nước đều có ít nhiều thay đổi về nghi lễ, giáo lý, sinh hoạt... cho hợp với đất nước mà Phật giáo du nhập. Ngày nay, Phật giáo VN khác Phật giáo Nhật Bản, Phật giáo Nhật Bản khác Phật giáo Thái Lan... là vì lẽ đó. Phật giáo vào VN ngay từ buổi đầu đã có sự thay đổi mang tính chất quyết định. Đó là sự hình thành bốn vị Phật đặc trưng của nền nông nghiệp và là nữ tính : Phật Pháp Vân, Phật Pháp Vũ, Phật Pháp Lôi, Phật Pháp Điện. Bốn vị Phật này ngày nay vẫn được tôn thờ tại một số chùa tại vùng đồng bằng Bắc bộ như chùa Dâu (Bắc Ninh), chùa Đậu (Hà Nội), chùa Pháp Vân (Hưng Yên)... Và nên nhớ, ngày  8-4 âm lịch ngày xưa, các ngôi chùa này tổ chức Lễ đản sinh của các vị Phật này chứ không phải của đức Phật Thích Ca. Điều đó chứng tỏ Phật giáo vào VN ngay trong buổi đầu đã là Phật giáo VN, của dân tộc VN và phục vụ cho dân tộc VN.

* Dường như ở VN, người ta còn nhầm lẫn việc thờ cúng gia tiên với thờ Phật. Người không tín ngưỡng và người có đi chùa còn chưa quá khác nhau. Người Phật tử nếu thật là Phật tử (mặc áo lam, ăn chay trường…) lại quá khác biệt. Theo thầy những yếu tố này là tích cực hay tiêu cực cho việc hoằng dương Phật pháp?
- Sự nhầm lẫn giữa việc thờ cúng gia tiên với thờ Phật là điều dĩ nhiên và không có thể gọi là tiêu cực vì đạo Phật là đạo hiếu. Chư Tổ dạy : “Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật”. Và Đức Phật cũng dạy : “Trong nhà, cha là Phật Thích Ca, mẹ là Phật Di Đà”. Sự thờ cúng gia tiên thể hiện chữ hiếu của người con trong gia đình. Một người trước khi trở thành một Phật tử – con của Đức Phật, đã là con của gia đình. Do đó, muốn trở thành một Phật tử, người con đó trước hết phải có hiếu với cha mẹ, ông bà, tổ tiên,...
Việc mặc áo tràng lam hay nâu khi vào chùa của một Phật tử là yếu tố tích cực. Điều đó, ngoài việc thể hiện sự trang nghiêm trong buổi lễ còn thể hiện sự bình đẳng của những người con Phật : Không có sự phân biệt giàu ngèo, sang hèn... khi đã vào cửa Phật. Và như thế, tất cả mọi người có được một trạng thái tâm lý ổn định trên lộ trình tu tập. Còn việc ăn chay trường thì như đã trình bày ở trên, đó chính là hành động thực tiễn thể hiện tình yêu thương, đức hiếu sinh của người Phật tử đối với mọi sinh linh.

Chánh tín và mê tín

* Đã tồn tại ở VN hàng ngàn năm, vậy tại sao và vì cớ nào Phật giáo vẫn chưa thắng được những thói quen thuộc về truyền thống không có trong đạo Phật mà người thờ Phật vẫn làm như đốt mã, rải tiền lẻ, nhét tiền vào tay Phật và… đặt đồ mặn lên bàn thờ Phật?
- Cần phải phân biệt tín ngưỡng của tôn giáo với tín ngưỡng của quần chúng. Việc đốt vàng mã, rải tiền lẻ, nhét tiền vào tay Phật... thuộc về tập tục, tín ngưỡng của quần chúng, nó tự phát và rồi được lan truyền trong quần chúng. Và đa số, những người làm những việc đó là những người tuy có đi chùa nhưng không có nghe giảng, không học hỏi giáo lý nên cứ cho rằng việc làm đó là đúng. Hơn nữa, đặc điểm của Phật giáo là tôn trọng tự do của con người. Mọi người đến với đạo Phật bằng sự tự nguyện và tự do của mỗi cá nhân chứ không có sự bắt buộc hay quy định nào cả. Chính vì lẽ đó nên có rất nhiều người chỉ đến chùa cúng lễ vào các ngày rằm, mùng một, cho rằng như thế đã là một Phật tử. Từ đó họ không nghe pháp, không đọc kinh nên không phân biệt được đâu là chánh tín và đâu là mê tín.

* Ngay cả việc xây chùa, một số người cho rằng việc xây chùa như hiện nay với các pho tượng Phật được “nhập ngoại” đã không phải là một hành vi hoằng dương Phật pháp như bản thể mà nó có dấu hiệu của một thời kỳ “mạt pháp”. Thầy nghĩ sao về ý kiến này?
- Việc thỉnh tôn tượng từ nước ngoài về thờ không nên gán với khái niệm “mạt pháp”. Mạt pháp chỉ cho một thời kỳ người con Phật chỉ đấu tranh, chỉ tranh giành... chứ không lo tu tập và dĩ nhiên cũng không có người ngộ Đạo. Việc nhập những tôn tượng từ nước ngoài như thế, trước hết phản ảnh trào lưu của xã hội. Phật giáo là một tổ chức trong lòng một xã hội nên ít nhiều có ảnh hưởng qua lại với xã hội đó. Xã hội VN ta ngày nay rõ ràng là có khuynh hướng sính hàng ngoại. Một số chùa cũng có khuynh hướng đó. Thứ hai, việc nhập những tôn tượng nước ngoài như thế thuộc về nhận thức của từng cá nhân. Có người vì có ý tưởng tốt là muốn thờ tượng Phật đẹp, trang nghiêm, tố hảo, bền... nên nhập tượng từ nước ngoài về. Theo tôi, tượng của mỗi nước phản ảnh đặc điểm của mỗi dân tộc khác nhau. Mình là người Việt nên thờ tượng do chính người Việt tạc, thờ những pháp khí do chính người Việt sản xuất. Nếu chưa đẹp thì mình có thể hướng dẫn, yêu cầu người thợ làm đẹp hơn. Dần dần chúng ta sẽ có những bức tượng đẹp hoàn hảo như ý muốn. Có như thế, con cháu các thế hệ sau mới biết được diện mạo của chúng ta ngày nay. Nếu cứ thờ những tôn tượng nhập từ nước ngoài như thế, vô hình trung, mình đã phủ định khả năng, bản sắc của dân tộc mình và con cháu mai sau sẽ không tìm thấy được cội nguồn, sự liên kết của tính truyền thống dân tộc.

* Người ta hay nói, tôn giáo là cứu cánh của con người khi tuyệt vọng. Điều này có đúng, và nếu đúng thì có là tích cực không thưa thầy?
- Đúng là như vậy. Tôn giáo là sự tỉnh thức là sự tìm lại chính mình đã bị đánh mất. Tuyệt vọng là sự đánh mất chính mình trong nghĩa nào đó. Trong tuyệt vọng, nếu không tìm được tôn giáo thì người ta thường có những quyết định rất đáng tiếc. Tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng ra đời là để giải thoát khổ đau trong nhân loại. Xã hội muôn mặt nên khổ đau muôn vàn nỗi khác nhau mà tuyệt vọng là đỉnh điểm của khổ đau.

Tổ quốc là trên hết

* Là người con Phật, nhưng cũng là người con nước Việt, trước mỗi nguy cơ Tổ quốc bị xâm lăng, trách nhiệm của người con Phật như thế nào theo mỗi thời kỳ, thưa thầy, trước đây và hiện tại?
- Là người con Phật nhưng trước hết là người con của dân tộc Việt, người Phật tử đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết. Nếu Tổ quốc bị xâm lăng, dân tộc bị diệt vong thì Phật giáo cũng không còn đất sống. Cho nên, hằng ngày, trong các thời khóa tụng kinh, người con Phật luôn cầu nguyện cho đất nước luôn luôn được thanh bình và nhân dân mãi mãi được an lạc. Và Đức Phật dạy: Người đệ tử Phật luôn nhớ tới bốn ơn nặng mà ơn đầu tiên là ơn đất nước. Nếu đất nước bị xâm lăng, người con Phật sẵn sàng lên đường bảo vệ Tổ quốc. Đức Phật dạy: Bảo vệ Tổ quốc không phạm giới sát sinh mà ngược lại có công đức lớn vì bảo vệ được cuộc sống an lành của hàng trăm, hàng triệu người. Chính vì lý do đó, thời nhà Trần tuy mọi người đều quy y Phật, thực hành theo những lời dạy của Đức Phật nhưng luôn luôn sẵn sàng quyết tâm đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc. Cho nên, thời nhà Trần, cha ông đã ba lần đánh thắng quân Nguyên-Mông xâm lược. Ý thức bảo vệ Tổ quốc thể hiện rõ nét trong lời dạy của Phật hoàng Trần Nhân Tông: “Cảm đức từ bi để nhiều kiếp nguyện cho thân cận/Đội ơn cứu độ nát muôn thân thà chịu đắng cay”.

* Để sống như một Phật tử mà vẫn không từ bỏ trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội… thì những phẩm chất cần có là gì và những điều gì có thể… du di?
- Đây là một việc khó. Cho nên ông bà mình đã dạy : “Thứ nhất tu tại gia, thứ nhì tu chợ, thứ ba tu chùa”. Là một Phật tử lại phải làm tròn trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, xã hội là việc rất khó. Do đó cần có đức tính nhẫn nhục, chịu đựng mới có thể vượt qua mọi chướng ngại để tiếp tục con đường tu Đạo được. Và nên nhớ rằng đạo Phật là đạo tu Tâm : thanh lọc cho thân tâm được thanh tịnh, tâm hồn được bình an nên không câu nệ những gì tiểu tiết, thuộc về hình tướng.

* Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của thầy.

Cát Khuê (thực hiện)

Mùa Vu lan lại đến với những bông hồng đỏ cho những ai còn mẹ, và những bông hồng trắng cho những kẻ mồ côi… Đến chùa, đi lễ mùa Vu lan có phải đã là tròn chữ hiếu? Đại Đức Thích Tâm Hải – Thư ký toà soạn báo Giác Ngộ, phó ban văn hoá Trung ương giáo hội Phật giáo VN đã dành cho TTCT một cuộc trò chuyện về chủ đề này.

Mỗi chúng ta chính là kẻ thừa tự nghiệp
 * Mùa Vu lan, cũng là mùa báo hiếu, với những người tu hành như các thầy, có thấy mỗi năm mỗi khác?
- Có khác, khác về cách thể hiện. Điều đó cũng hợp lý thôi. Cuộc sống là vậy, như một dòng sông. Nếu dòng sông không chảy nữa thì đó là dòng sông chết.
 * Chữ hiếu, đâu phải đợi đến mùa Vu lan, đúng không ạ? Thế nhưng tại sao quá nhiều người cứ phải chờ đến mùa này mới bộc lộ chữ hiếu để rồi trên ngực đã là bông hồng trắng?
- Chữ hiếu vô cùng quan trọng, là giá trị căn bản để hình thành nên nhân cách con người. Đạo Phật luôn đề cao chữ hiếu, xem đó phẩm tính cao nhất, đẹp nhất, đến nỗi chính Đức Phật là người làm gương, “Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật”. Hiếu thảo là sự sống biểu hiện qua từng suy nghĩ, lời nói và việc làm hàng ngày của con cái đối với cha mẹ, ông bà. Không phải đợi đến mùa Vu lan mới thể hiện. Chúng ta thường có tâm lý là “đền đáp” ông ơn cha mẹ, “trả” hiếu… và đôi khi cảm thấy bổn phận nặng nề, coi hiếu là việc phải làm, nhưng quên rằng “quyền lợi” của chúng ta. Khi chúng ta chăm sóc cha mẹ, về cả tinh thần lẫn vật chất, chúng ta nhận lại rất nhiều, một món quà vô giá, đó là hạnh phúc, sự thanh thản, bình yên. Đời sống là bất toàn. Tôi nhớ có đọc một câu chuyện về Đức Đạt-lai Lạt-ma thứ XIV, người được trao giải Nobel Hoà bình năm 1989, trả lời câu hỏi Điều gì khiến ngài ngạc nhiên nhất về nhân loại? Con người! Ngài nói liền không một chút đắn đo. Ngài nói thêm: Con người thật buồn cười, họ dốc hết sức khoẻ để kiếm tiền, rồi khi lại bỏ tiền ra để đổi lấy sức khoẻ. Họ thường nghĩ quá nhiều về tương lai mà chẳng an trú hiện tại và không nghĩ rằng mình sẽ chết. Cuối cùng, có người chết mà chẳng ba giờ sống, không có hiện tại lẫn tương lai. Cũng vậy, có người khi cha mẹ còn sống do nhiều lý do đã không có sự chăm sóc, thăm hỏi, mà mải lo mưu sinh, làm giàu, lo công danh sự nghiệp, đến khi cha mẹ qua đời mới bùi ngùi thương tiếc.* Ngày xưa
Tôn giả Mục Kiều Liên phải viện cả chư tăng hợp lực để cứu mẹ mình ra khỏi địa ngục, nhưng thắc mắc cuả nhiều chúng sinh là tại sao phải đợi đến khi mẹ đã mất, Mục Kiều Liên mới đi tìm mẹ thay vì can ngăn bà phạm ác, thưa thầy?
- Chúng ta cần đọc lại lịch sử Đức Phật và các vị Thánh đệ tử của Ngài. Trước khi đến với Phật và trở thành đệ tử, Tôn giả Mục Kiền Liên theo đuổi một hướng thực hành tôn giáo khác. Mẹ ngài qua đời trước khi Tôn giả Mục Kiền Liên chứng đắc thánh quả (6 thứ thần thông), theo sự hướng dẫn của Đức Phật. Kinh điển cũng ghi lại rằng, liền sau khi chứng đắc thần thông, người mà tôn giả Mục Kiền Liên nghĩ đến đầu tiên là người mẹ của ngài đã mất trước đó. Trong Phật giáo, mỗi chúng ta chính là kẻ thừa tự nghiệp – kết quả của suy nghĩ, lời nói và hành động của mình đã làm. Nghiệp thì có xấu, có tốt, có trung tính. Tình thương, nhất là tình mẫu tử, thường lấn lướt lý trí. Với tình thương, với những khả năng siêu phàm của mình, ngài Mục Kiền Liên nghĩ có thể can thiệp vào nghiệp ác mà mẹ mình đã tạo trong quá khứ, nhưng sự thật là không thể. Dù có thần thông quảng đại, nhưng vẫn không thoát khỏi nhân quả. Trong Phật giáo có rất nhiều kinh điển nói về cách báo hiếu đối với cha mẹ hiện còn. Một người con lo chăm sóc cha mẹ về mặt vật chất, thật đầy đủ, sung túc không được gọi là người con có hiếu. Hiếu còn được thể hiện qua việc chăm sóc về mặt tinh thần, nhận thức, tâm linh. Can ngăn cha mẹ làm việc ác, bất chính, gây hại cho bản thân, cho người khác và cho xã hội là một trong những nội dung quan trọng của chữ hiếu.
* Thưa thầy, để sống như một Phật tử mà vẫn không từ bỏ trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội… thì những phẩm chất cần có là gì và những điều gì có thể… du di?
- Câu hỏi khó với tôi. Thường thì chúng ta hay du di, độ lượng với mình và khắt khe với người khác.
* Đi tu là rũ bỏ gia đình, rũ bỏ đời để theo Phật. Vậy với những người tu hành, chữ hiếu có còn tồn tại?
- Đi tu, hay làm gì nữa, trước hết và theo tôi cả sau cùng vẫn là con người. Theo Phật cũng là để làm người, học Phật và thực hành Phật pháp cũng để làm người. Đạo Phật xem làm người là một trong những điều khó nhất. Thân người là quý. Bởi đó là căn bản cho sự tu hành, có được sự giải thoát, tự tại giữa các ràng buộc. Mà con người thì ai sinh ra nếu không phải là mẹ cha? Tuy nhiên, hiếu của người xuất gia, nói một cách đúng nghĩa, không chỉ đối với cha mẹ trực tiếp sinh ra mình, mà rộng hơn nữa là đối với tất cả chúng sinh. Vì đạo Phật quan niệm rằng, trong luân hồi, ai cũng có thể từng là cha mẹ của mình cả. Khi con người không hiếu với cha mẹ sinh ra mình thì làm sao hiếu được với ai khác nữa?

Truyền thuyết rất cần… nhưng hãy tỉnh giác!

* Hình như càng khó khăn về kinh tế, bế tắc về cuộc sống, người ta tìm đến đạo nhiều hơn. Hình ảnh mỗi rằm mùng một, người đi chùa chen chúc, khói hương ngạt ngào với các thầy có phải là một tín hiệu vui?
- Đó là nhu cầu bình thường của con người. Với người Phật tử, mọi nhu cầu về sự cầu nguyện đều đáng được tôn trọng, có điều làm sao để nhu cầu của mình không ảnh hưởng xấu, gây hại cho bản thân, người khác và môi trường. Chứ mình chỉ biết mình, chỉ chằm chằm lợi ích của mình, dù điều đó được thể hiện qua việc thực hành tín ngưỡng, sự cầu nguyện thì cũng không nên. Thế thì có vui không trước hiện tượng đó?, và nếu có, chắc chắn cần phải có sự hướng dẫn. Ai nói thực hành tín ngưỡng, tôn giáo là không cần giáo dục?
* Những triết lý của Phật giáo rất khoa học, nhưng đôi khi lại được dẫn dụ bởi những màu sắc đậm tín ngưỡng, bằng nghi thức, bằng truyền thuyết…  Như lễ Vu Lan thì lập đàn chay cúng ở chùa hay cả phong tục cúng các cô hồn mà theo chuyện nhà Phật thì được thả ra nhân Xá tội vong nhân... Theo thầy, tại sao những điều đó lại cần thiết?
- Có khi một hủ tục được gắn cho cái mác là truyền thống văn hoá dân tộc. Như tục chém lợn, giết trâu… diễn ra hàng năm ở nhiều nơi trong mùa lễ hội. Nhưng chúng ta cũng cần tỉnh thức, đừng vì thế mà vơ đũa cả nắm, quy chụp mọi thứ mình không thích, hoặc chưa hiểu biết một cách tường tận là hủ tục. Nhiều lễ nghi trong mùa Vu lan, chẳng hạn như lễ cúng cô hồn, phóng sinh, uỷ lạo cho người khó khăn… là rất tốt và đầy chất nhân văn. Truyền thuyết rất cần, như thể chúng ta cần một tinh thần, một biểu tượng của Thánh Gióng; nhưng việc lấy máu của một con vật nào đó để cầu may là quá tàn nhẫn, dù việc đó được truyền lại từ xưa và được một nhóm người cổ vũ. Tôi nhớ trong kinh Đức Phật đã từng nhắc nhở các đệ tử của ngài là hãy tỉnh giác, đại ý rằng đừng chớ vội tin vào điều gì đó mà mình chưa có sự hiểu biết, thực nghiệm, dù điều đó được người có uy tín trong xã hội nói, được đám đông ủng hộ, được ghi trong kinh điển, được truyền lại từ xa xưa… và thậm chí là điều được Đức Phật nói.
* Người trẻ càng ngày càng nhiều người theo đạo Phật, bắt đầu từ những điều đơn giản gần gũi để đến gần đạo Phật như ăn chay, yoga, đi chùa trước khi quy y Tam bảo. Phật giáo VN có quan tâm đến họ không và để thấu hiểu họ, các thầy đã làm gì?
- Những người tìm đến với đạo Phật với nhiều mục đích khác nhau, có ý thức, tình cảm tôn giáo, hoặc lý do sức khoẻ, dưỡng sinh, thoả mãn nhận thức, lối sống… Tôi nhớ một định nghĩa về đạo Phật trong một bài viết của một vị thầy tên là Yeshe, bài viết trên một tạp chí nước ngoài viết bằng tiếng Anh. “Đạo Phật là gì?”, vấn đề gần gũi quá nên thành ra khó để diễn đạt. Tôi xin trích đoạn đầu: “Khi bạn tìm hiểu về đạo Phật tức là bạn đang tìm hiểu về con người thật của mình, về bản chất của tâm trí chính bạn. Thay vì đề cao một thực thể cao cả siêu nhiên nào đó, Phật giáo chủ trương tập trung vào những vấn đề thực tiễn của con người, cách hướng dẫn cuộc sống, cách điều hòa thân tâm và tạo một đời sống an bình hạnh phúc cho con người. Nói cách khác, Phật giáo luôn nhấn mạnh những vấn đề mang tính thực nghiệm và khả thi trong hiện tại hơn là những quan điểm mang tính luận lý, xa rời thực tế. Thật ra, chúng ta cũng không nên xem Phật giáo như là một tôn giáo mang nặng màu sắc tín ngưỡng theo cách hiểu của phương Tây. Giáo lý đạo Phật vừa sâu sắc vừa thực tế vượt hẳn những ngành khoa học, triết học hay tâm lý học thế tục.” Đạo Phật là một lối sống, với người có nhận thức sâu sắc hơn thì là đức tin, hoặc đơn giản chỉ là truyền thống gia đình, cảm tình… Bởi thế, trong đạo Phật có thành ngữ “tám vạn bốn ngàn pháp môn – con đường thực hành”, những liệt kê trên chỉ chưa đếm hết trên đầu mười ngón tay, còn quá ít so với con số 8400…
* Chữ hiếu ngày nay phải hình dung ra sao nếu các thầy truyền dạy cho những người trẻ tuổi?
Nói bằng ngôn ngữ của người trẻ. Đừng bắt người trẻ phải nhớ và cố gắng hiểu ngôn ngữ của người già.
* Cảm ơn thầy đã chia sẻ.

Box: Bởi vậy, may mắn cho chúng ta là còn có ngày Vu lan – ngày báo hiếu, rằm tháng Bảy âm lịch hàng năm. Dịp này nhắc nhở mọi người sống với lòng nhớ ơn về tổ tiên, ông bà, cha mẹ, những người đã khuất; và cũng nhắc nhở chúng ta, những người con phản tỉnh, sống trọn vẹn tâm hiếu với ông bà, cha mẹ hiện còn trong mọi hoàn cảnh của mình, không hẹn báo đáp ở một tương lai viển vông nào nữa…

Cát Khuê (thực hiện)

Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hãy tính...

Saturday, September 15, 2012
Posted by Vịt



Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hẵng tính!



Sự kiện đạo diễn Kim Ki  Duk của Hàn Quốc nhận được giải vàng ở LHP Venice chắc chắn là dấu son cho điện ảnh châu Á khi một lần nữa được thừa nhận ở một trong những LHP danh giá nhất thế giới. Hàn Quốc từng có xuất phát điểm về điện ảnh không khác VN, nhưng lý do vì sao họ “bật” nhanh đến vậy? Hãy cùng TTCT trò chuyện với đạo diễn Bùi Thạc Chuyên (Sống trong sợ hãi, Chơi vơi, Lời nguyền huyết ngải…) – người cũng đã từng dành giải FIPRESCI tại LHP Venice 2009 với Chơi vơi – để biết thêm cái nhìn của người trong cuộc.
Phim của Kim thường rất bạo lực
Pieta của Kim Ki Duk vừa được vinh danh ở LHP Venice vừa rồi có khiến anh- một người cũng từng đem phim đến Venice xao động không?
Không hiểu sao, vào thời điểm này, tôi cảm thấy cuộc chơi điện ảnh của thế giới trở nên xa cách với những đạo diễn Việt đến như thế, thậm chí là xa cách hơn nhiều so với cách đây mấy năm Chơi vơiđược đến Venice. Thời đấy tôi còn có thể tìm được tiền cho phim ở quỹ này quỹ nọ, ở mạnh thường quân này mạnh thường quân khác. Bây giờ kinh tế suy thoái, chẳng ai còn tiền để cho phim tác giả nữa. Tôi biết có một vài (rất ít) đạo diễn trẻ đang vật lộn với dự án phim nghệ thuật của mình và hầu như không thấy lối ra. Nên tôi thấy ở dưới hố và không biết gì về Venice đang diễn ra cũng hay. Biết chỉ thêm buồn.
Điện ảnh Hàn Quốc và Kim Ki Duk trong cái nhìn của anh, ra sao?
Hàn Quốc có một nền điện ảnh kinh khủng. Mạnh mẽ, tự do, giầu có và không kém phần sâu sắc. Tôi đã từng được xem nhiều phim tuyệt vời của điện ảnh Hàn Quốc tại các LHP lớn trên thế giới. Khán giả ở những LHP tôi tham dự đều coi những bộ phim của Hàn Quốc là những bộ phim đáng xem nhất. Những buổi chiếu phim của các đạo diễn Hàn Quốc thường kín khán giả. Tôi chẳng ngạc nhiên khi phim của họ đoạt giải tại các LHP lớn của thế giới. Cũng đáng thôi. Đất nước ấy coi trọng văn hóa, coi trọng điện ảnh. Đã từng có một bộ trưởng Văn hóa của Hàn Quốc là đạo diễn điện ảnh. Kim Ki Duk không phải là đạo diễn tôi thích nên tôi cũng không có ý kiến gì cả.
* Nhận định về phim Pieta của Kim Ki Duk, một trang báo nói “I feel that this movie  in particular is a movie dedicated to humankind in a situation of a deep crisis in extreme capitalism,” he said. There are three protagonists. The two actors and the third one is money.”… Vấn đề mang tính nhân loại  Phải chăng dường như giống văn chương Việt, các nhà làm phim Việt dù theo đuổi dòng phim nghệ thuật cũng chưa chạm đến được cái nhìn kiểu này?
Tôi biết phim của Kim rất bạo lực, bạo lực đến mức khủng khiếp. Chúng ta khoan nói đến tác hại của bạo lực hay là tính giáo dục, vì ở VN chắc chắc đó là những điều mà mọi người nói đến trước tiên khi xem một phim bạo lực. Tôi chỉ muốn nhắc lại kinh nghiệm lớn thứ 3 của điện ảnh Hàn Quốc, tức là cần phải bỏ kiểm duyệt nếu muốn có nghệ thuật. Nghệ thuật cần phải được tự do. Tự do đúng với khái niệm và nội hàm của từ này. Tự do với nghệ thuật như là không khí để thở vậy. Không có tự do sáng tác thì nghệ thuật sẽ chết. Đừng trách những nghệ sỹ Việt Nam không dám đi đến cùng một vấn đề nào đó. Thôi tôi không muốn nói về những gì đang diễn ra ở Việt Nam, nói  đến cảm thấy thật xấu hổ.
Điện ảnh Hàn Quốc đã có những bước đi vững chắc với mùi vị riêng để hơn 10 năm gần đây họliên tục được thừa nhận trên thế giới qua các giải thưởng danh giá. Có sự chạnh lòng nào cho các nhà làm phim Việt khi chứng kiến những thành công này không, theo anh?
Cũng lâu rồi, khoảng năm 2004 gì đó, trong một cuộc gặp gỡ giữa những đại diện điện ảnh Hàn Quốc và điện ảnh VN, người trưởng đoàn điện ảnh Hàn Quốc nói: Năm 1986, điện ảnh Hàn Quốc cũng giống điện ảnh VN bây giờ. (Tức là ông ấy nói đến tình hình điện ảnh Việt Nam thời điểm đó với việc các rạp chiếu phim đang biến mất, khán giả quay lưng lại với điện ảnh, các bộ phim làm ra chỉ để cúng cụ và cất vào kho...) Điện ảnh Hàn quốc bắt đầu cải tổ và mất 10 năm để lên khỏi miệng hố vào năm 1996 và mất thêm nhiều năm nữa để cất cánh. Ông nhấn mạnh 3 bài học kinh nghiệm lớn là khởi nguồn của mọi thành công của điện ảnh Hàn Quốc.  Một - Năm 1986, Hàn quốc bắt đầu khuyến khích xây rạp chiếu bóng, ra chính sách bảo vệ nền điện ảnh trong nước và lôi kéo khán giả đến rạp. Hai - họ có chiến lược đầu tư cho tương lai bằng việc cử 300 kỹ thuật viên đi học ở Mỹ. Đến năm 1996 họ lên khỏi miệng hố có nghĩa là đã đứng vững một nền điện ảnh Hàn Quốc mạnh ở thị trường trong nước, chiếm tỷ lệ 60-70% phim Hàn được phát hành ngoài rạp. Nhưng năm đó có một điều lớn thứ 3 quan trọng để họ cất cánh trong những năm sau đó. Ba- Năm 1996, tòa án Hàn Quốc ra quyết định bãi bỏ kiểm duyệt phim vì coi kiểm duyệt phim là vi hiến. Các đạo diễn Hàn quốc được tự do và mấy năm sau phim của họ được vào Cannes. Tôi nhớ buổi trò chuyện với các nhà điện ảnh Hàn năm đó có nhiều quan chức ngành điện ảnh Việt Nam tham dự. Tôi không biết những bài học của điện ảnh Hàn có được các lãnh đạo điện ảnh Việt Nam ghi nhận hay không? Nhưng kết quả của sự rút kinh nghiệm đó như thế nào thì mọi người đều biết.


Điện ảnh Việt sợ Tây quá!
Kim Ki Duk đã làm phim trong điều kiện vừa ít tiền, vừa thất bại về doanh thu phòng vé ở thị trường Hàn. Có mẫu số chung nào từ hiện tượng này với các nhà làm phim Việt không thưa anh?
Có một mẫu số chung là sự dũng cảm của những nhà làm phim dám lựa chọn đi con đường của riêng mình, bất chấp con đường đó có thể không giầu có, không có nhiều người tung hô và ca tụng và luôn luôn đối mặt với nguy cơ thất bại. Vì sáng tạo thực sự ở đâu cũng khó khăn, dù là ở Mỹ, Hàn hay châu Âu. Và để hiểu và đánh giá đúng những sáng tạo của nghệ sỹ cũng khó khăn không kém. Ban nhạc lừng danh The Beatles lần đầu sang Pháp biểu diễn còn bị cà chua trứng thối kia mà. Kim Ki Duk cũng đã từng làm nhiều phim dở tệ. Ở VN tôi biết cũng có những đạo diễn đang lựa chọn con đường khó khăn đó để đi và họ thật sự dũng cảm.
Nhưng dù thế, nhờ được biết đến và thừa nhận ở châu Âu mà Kim Ki Duk vẫn có một vị trí trong nền điện ảnh Hàn Quốc, sự ảnh hưởng ngược từ những thừa nhận nói trên đã khiến cho giá trị điện ảnh Kim Ki Duk càng ngày càng lớn hơn tại chính quê hương ông. Có bài học nào áp dụng được với VN không, theo anh?
Tôi nghĩ điều khác biệt giữa VN và Hàn Quốc ở chỗ trong trường hợp của Kim Ki Duk, những bộ phim của ông đã được đánh giá và thừa nhận đúng ở trong nước mà không cần phải chờ đợi những sự đánh giá từ Cannes hay Venice. Một nền điện ảnh độc lập có sức mạnh là một nền điện ảnh có nội lực từ trong nước chứ không phải vay mượn ở nước ngoài. Người làm phim thực sự không quan tâm nhiều đến giải thưởng. Anh ta làm đúng thiên chức của bản thân là sáng tạo không có giới hạn và xã hội muốn có sự tốt đẹp từ những thành quả sáng tạo của anh ta cần phải biết dành sự tôn trọng cho tự do sáng tạo của anh ấy. Điều này thực khác biệt ở Việt Nam, nền điện ảnh thiếu chính kiến, sợ “Tây” và quá quan trọng việc tiếng tăm giải thưởng do đó tạo ra vô số nhà làm phim uốn éo cơ hội, có gắng nặn ra những giải thưởng chẳng có giá trị gì ở nước ngoài về lòe bịp làm oai tại quê hương mình. Cũng trên tinh thần ấy, có những tác phẩm của Việt Nam được công nhận ở nước ngoài nhưng hoàn toàn vô nghĩa với sự đánh giá của nền điện ảnh trong nước. Vậy muốn áp dụng bài học Kim Ki Duk ở Việt Nam ư? Hãy tự hỏi chúng ta đang ở trong hệ thống nào và thang giá trị thực sự của chúng ta đang ở đâu?
Xã hội Hàn Quốc bề ngoài khá yên bình, phẳng lặng. Nhưng trong phim của Kim Ki Duk thì Hàn Quốc rất khác. Ông ấy đã chỉ ra, tìm thấy những bất ổn từ các mối quan hệ nhỏ đến những mâu thuẫn lớn trong tư tưởng của người Hàn, và không bị gán cho tội “bêu xấu xã hội, bêu xấu con người”. Là một nhà làm phim Việt, anh và các đồng nghiệp của anh có nhận ra điều này không phải đã được thừa nhận ở VN?
Những người nghệ sỹ điện ảnh Việt Nam nói chung đang phải “tuân theo” khi làm phim chứ không phải đang được tự do sáng tạo. Đáng buồn là ngay bản thân chúng tôi cũng không biết điều cụ thể phải “tuân theo”  là gì. Bằng ngôn ngữ sáng tạo của nghệ thuật, nếu được tự do, người nghệ sỹ có thể chỉ ra cho xã hội những điều mà các nhà chính trị, các nhà triết học, các nhà làm luật, các nhà khoa học, các nhà giáo dục không chỉ ra được. Đó là thiên chức của nghệ thuật. Thật là khó khi nghệ thuật bắt buộc  phải “tuân theo” sự chỉ bảo của tất cả các “nhà” khác mà không có tiếng nói của bản thân mình. Đáng tiếc là những người nghệ sỹ thực thụ thường nhạy cảm và yếu đuối. Bắt thì họ đành chịu. Họ không năng lực đấu tranh mạnh mẽ như các “nhà” khác nên họ đành phải từ bỏ sự sáng tạo của mình hoặc chấp nhận làm những điều mà họ không thích. Như thế mọi sáng tạo sẽ nửa vời và xã hội sẽ chẳng có gì đáng để gọi là nghệ thuật đích thực. Bao nhiêu năm nay chúng ta không xấu hổ về đièu đó sao?


Bản chất của cực đoan là mong muốn tận cùng khám phá
Trong phim của Kim Ki Duk, dễ dàng nhận thấy mọi trạng thái và tình huống của nhân tính thường được đẩy đến tận cùng, đặc biệt là đối với “cái ác”. Anh thấy gì trong sự lựa chọn này? Một động cơ nhằm gây tiếng vang, một sự dũng cảm đáng khâm phục hay đơn giản chỉ là nghệ sĩ thì phải quyết liệt như thế?
Tôi nghĩ đạo diễn Kim cũng như nhiều nhà sáng tạo nghệ thuật khác khác, mong muốn khai thác đến tận cùng những xúc cảm nhân tính. Kim thích khám phá những trạng huống về “cái ác”. Ông làm theo bản năng xúc cảm nghệ sỹ của ông mà thôi, chẳng nhằm gây tiếng vang hay dũng cảm gì cả. Bản chất của sự sáng tạo nghệ thuật là tự do. Ai đó có thể nói ông cực đoan nhưng muốn đi đến tận cùng của sự khám phá những giá trị nghệ thuật luôn cần sự cực đoan. Xã hội cần phải  trân trọng với sự cực đoan của người nghệ sỹ. Nếu như chúng ta cấm đoán sự cực đoan của người nghệ sỹ, muốn anh ta phải “đúng mực” như đòi hỏi của tuyên truyền và giáo dục thì đồng nghĩa với việc bóp chết sự sáng tạo của anh ấy. Sự cực đoan của người nghệ sỹ không phải để tìm kiếm sự nổi tiếng hay muốn chơi nổi mà là bản chất của sự cực đoan trong sáng tạo nghệ thuật là mong muốn khám phá đến tận cùng thế giới tâm hồn cũng như nhân tính của con người.
Là một đạo diễn khá hiếm hoi vừa đi trên con đường làm phim nghệ thuật vừa không “ignore” với phim thương mại, vừa chơi được với nhà nước, vừa không tẩy chay tư nhân. Anh nghĩ gì về điện ảnh Việt hiện tại, yếu tố thương mại và những gía trị nghệ thuật chân chính đang ra sao?
- Tôi cùng với những đồng nghiệp đang vật lộn “dưới hố” nên có lẽ bàn về yếu tố thương mại hay nghệ thuật hoặc các giá trị chân chính của nghệ thuật nghe có vẻ phù phiếm quá. Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hẵng nói chuyện đó.  Khi làm phim thương mại, tôi học được 2 điều: 1. Khách hàng luôn luôn đúng. 2. Nếu khán giả sai thì xem lại điều 1.
Một câu hỏi cũ, cách nào để điện ảnh Việt đi được bằng “hai chân” như điện ảnh Hàn, phim thương mại, phim truyền hình vẫn phát triển và bên cạnh đó, dòng phim tác giả vẫn có giá trị riêng của nó, nhất là khi “đem chuông đi đánh xứ người”?
Câu hỏi này cũng như câu trên. Bao giờ lên khỏi miệng hố rồi hẵng nói chuyện.
* Cảm ơn anh


Kim Ki Duk – người thích mê, người xem thường!

Việc Kim Ki Duk dành Sư tử vàng năm nay tại Venice chẳng gây ngạc nhiên gì đáng kể đối với giới điện ảnh Âu châu. Tên  ông và cả nền điện ảnh (Hàn Quốc) mà ông đại diện đã quá quen thuộc tại đây đến mức sẽ chỉ bất thường nếu một năm nào đó cả 3 LHP hàng đầu châu Âu: Cannes, Berlin , Venice không có bóng dáng  phim Hàn. Nhưng điều này chưa từng xảy ra trong khoảng một thập kỉ nay. Bản thân Kim , trước khi dơ cao sư tử vàng lần này đã thắng giải Sư tử bạc đạo diễn xuất sắc nhất   LHP Venice 2004 cho phim 3-Iron. Cùng năm này, ông giành luôn giải Gấu bạc cho đạo diễn xuất sắc nhất tại LHP Berlin cho phim Samarital Girl. Và tại Cannes, mới năm ngoái  thôi ông cũng dành giải cao nhất  hạng mục Uncertain Regard cho phim Arirang.
Vinh quang dồn dập như vậy nhưng Kim chưa hề  học qua trường điện ảnh nào. 20 tuổi  đăng lính hải quân, ngoài 30 Kim mới sang Paris học hội họa và dật dờ ở đó như một họa sĩ vô danh. Về lại Hàn Quốc ông khởi nghiệp điện ảnh với vai trò biên kịch, năm 36 tuổi  đạo diễn  phim đầu tay  Cá sấu (năm 1996) và nhanh chóng thành công . Dù được ghi nhận rộng rãi ở châu Âu từ 2004, khi dành  giải đạo diễn xuất sắc tại cả Venice và Berlin cho 2 phim khác nhau nhưng các phim của Kim  đến nay vẫn gây chia rẽ sâu sắc khán giả lẫn giới phê bình. Người thích mê,  người ghê tởm và  người thì xem thường vì cho rằng ông thực ra chỉ có vài mánh khóe gây sốc lặp đi lặp lại trong các bộ phim ngày càng sáo rỗng . Ngay tại Hàn Quốc, phim của Kim cũng không được chào đón nồng nhiệt.
Kim được biết đến ở Việt Nam nhiều nhất qua 2 phim Xuân, hạ, thu đông rồi lại xuânCánh cung… nhưng từ 1996 đến nay ông đã đạo diễn 18 phim . Làm được nhiều  phim như vậy dù không thành công ở phòng vé là vì ông biết cách  quay phim với kinh phí tối thiểu mà vẫn đẩy bộ phim đi xa được tối đa, chí ít là tại các LHP . Ông thuộc hàng quán quân tại Hàn Quốc vì số giải thưởng quốc tế đã nhận.
Kim đặc biệt hứng thú với những câu chuyện  dị thường tràn ngập bạo lực trong đó nhân vật chính bị cô lập hay tự cô lập mình khỏi xã hội  để mặc sức theo đuổi dục vọng, tội ác, thù hận như một quán tính. Kim không ngại đẩy quan điểm hay các trạng huống  trong phim của mình lên đến cực điểm bất chấp việc nó có thể bị la ó hay ném đá. Trong phim của Kim, cái ác (cũng như cái thiện) là một thực thể sống, và như mọi thực thể sống khác, nó sẽ trải qua một chu trình được sinh ra, phát triển, bị hủy diệt rồi lại sinh ra…Với Kim không thể triệt tiêu cái ác nhưng cũng không vì thế sợ nó sẽ lan tràn vì trong nó, luôn sẵn có một lực để tự hủy diệt từ khi mới sinh ra rồi. (Đạo diễn Phan Đăng Di)
Welcome to My Blog

MUN

MUN

it's me

it's me
it's not hard to do the right thing, but it's hard to know what the fucking right thing is!

Recent Comments

Popular Posts

Total Pageviews

followers

Powered by Blogger.

- Copyright © cát khuê -Robotic Notes- Powered by Blogger - Designed by Johanes Djogan -