24 tuổi, Trương Quế Chi dường như quá trẻ để đối mặt với những gì cô đang có trong sự chông chênh của việc nổi tiếng. Làm thơ, dịch sách, làm phim, biểu diễn thơ... và mới đây là giải diễn viên xuất sắc nhất trong một phim ngắn, nhưng cô gái trẻ này lại rất khiêm nhường khi chia sẻ.
- Theo chị thì tính thơ có quan trọng trong điện ảnh không? Tôi luôn chú trọng đến tính thơ trong một tác phẩm điện ảnh nhưng cũng nghĩ đây là hạn chế của mình. Khác với trường điện ảnh dạy làm phim, khoa điện ảnh trong hệ thống các trường đại học dạy thiên về nghiên cứu lí luận. Tôi học về các thuyết điện ảnh được thiết lập qua các triết gia và các nhà nghiên cứu như về tính hiện đại, lí thuyết hình ảnh, điện ảnh thực nghiệm, các đề xuất về phân tích phim... Chúng tôi gần như không thực hiện thực hành phê bình phim qua một lần xem (cá nhân tôi cũng không được giỏi lắm trong kĩ năng này) mà thực hành phân tích phim như một không gian hình ảnh (đồng nghĩa với việc phải xem đi xem lại rất nhiều lần), bỏ bên ngoài diễn giải văn học mà coi nó như một câu giải đáp của một vấn-đề-hình-ảnh thông qua ba yếu tố chủ đạo: motif, tổ chức các dấu hiệu và chuyển động khung hình. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng được tham dự các workshop theo từng kì về làm phim và viết kịch bản như một thực hành sáng tạo, cũng là để hiểu hơn tư duy của các tác giả điện ảnh.
- Kể từ sau thế chiến thứ nhất cho đến nay, điện ảnh Hollywood đã trở thành nền điện ảnh leadership không thể vượt qua. Người Pháp vốn có một thời kì rất bi quan và nói đến cái chết của điện ảnh vào những năm 80 trong đó có sự sụt giảm đáng kể của lượng khán giả vào rạp. Nguyên nhân của việc khán giả quay lưng với điện ảnh quốc gia là sự vắng bóng và hiện diện ít ỏi của các thể loại phim quan trọng, lựa chọn không đa dạng ngoại trừ phim hài là vẫn thế mạnh của phim Pháp cho tới ngày nay. Từ năm 2001, quyết tâm dành lại khán giả trong các nỗ lực sản xuất cùng với các chính sách kháng cự lại sự thống trị của phim Hollywood, nền điện Pháp đã thành công trong việc dành được một thị phần ổn định xung quang 40% trên thị trường.
Chính phủ Pháp chủ động hỗ trợ cho nền điện ảnh quốc gia về mặt tài chính, các phim được tài trợ tự động 9% kinh phí sản xuất và được đặt mua trước từ các nhà đài. Tôi quan sát thấy hàng năm có rất nhiều quỹ của các tổ chức tỉnh thành hay phi chính phủ dành cho các dự án điện ảnh và đặc biệt, số lượng phim đầu tay được sản xuất tại Pháp tương đối cao chứng tỏ sự ủng hộ và lưu tâm tới các thế hệ tác giả kế tiếp. Hiện tại, vấn đề nổi cộm là những khó khăn thích ứng của cả nền điện ảnh trong kỳ chuyển giao kỹ thuật số.
- Tôi có hình dung khá nhiều về công việc chia sẻ những kiến thức điện ảnh của mình với các bạn trẻ cùng đam mê. Nhưng tôi cũng muốn kể một chuyện vui. Cách đây không lâu, tôi phát hiện ra một nhà làm phim trẻ tuổi rất hay (theo cá nhân tôi) ở Hà Nội. Tôi hoàn toàn hưng phấn với những khuôn hình giễu nhại gợi nhắc tới Giả Chương Kha trong phim tài liệu đầu tay của cậu. Chúng tôi hiện đang giữ liên lạc và quả thực tôi rất mong có cơ hội được làm việc chung trong tương lai gần.
- Ở bên Pháp, tôi là một du học sinh bình thường như bao sinh viên khác. Cuộc sống xoay quanh giảng đường, thư viện, nơi làm việc part-time, rạp chiếu phim, bảo tàng... Các hoạt động văn hóa tôi tham gia chủ yếu trên thước đo phạm vi nhỏ hay thuộc hệ thống nghiệp dư như việc tham gia tổ chức liên hoan phim tài liệu đầu tay cho các nhà làm phim trẻ, trình diễn nhạc kịch về câu chuyện nhập cư, các workshop ngắn hạn về múa hay kịch... Tôi đang chuẩn bị cho mình những cơ may đích thực bằng việc xin hỗ trợ tài chính từ các quỹ văn hóa, các festivals cho các dự án cá nhân. Rất may là không bị tâm lý sốt ruột, tôi biết là mình cần nhiều thời gian hơn nữa.
- Tôi nghĩ việc đối thoại với quá khứ của mình hay không phải của mình rất quan trọng và không phụ thuộc vào chuyện tuổi tác. Đi về nơi mà ta muốn quên đi là một sản phẩm của phức cảm về kí ức số đông, về ám ảnh trí nhớ suy tàn như trong bộ phim đầu tiên Những sợi tóc mọc ngược vào trong. Tôi còn một kịch bản phim dài cũng trong chủ điểm này. Có rất nhiều diễn giải cho lý do nhưng đơn giản nhất thì tôi nghĩ phải làm hết những gì cảm thấy cần làm để bước sang một điều khác.
-Những người nhập cư ở bất cứ đâu không riêng gì Pháp khi lựa chọn một thẻ căn cước mới cũng giống như việc lựa chọn sinh ra thêm một lần thứ hai trong một cuộc vượn cạn ắt hẳn khó khăn dai dẳng và đau đớn về thế giới tinh thần cũng như vật chất. Tận ý có lẽ là một đánh đổi vì niềm tin được hạnh phúc trên một miền đất khác ? Như rất nhiều du học sinh khác, Minh trong Một cuộc thẩm vấn có lẽ đã tin rằng cô sẽ sống tốt hơn trong môi trường nghề nghiệp tại Pháp, cô lựa chọn đánh đổi nó bằng một cuộc hôn nhân bất hợp pháp. Chắc Minh sẽ không bao giờ quên trải nghiệm có phần chua chát này, còn sau đó, có thể cô tìm thấy hạnh phúc, có thể không.
- Bắt đầu từ chuyện có những lúc tôi cũng yếu lòng, khi rời nơi làm thêm cũ trong suốt 3 năm là một tiệm sushi, gần nửa đêm và trời đông khá lạnh, tôi có tự hỏi không biết bao giờ sẽ kết thúc những công việc bông phèng này? Nhưng tôi nghĩ nó chỉ là sự mệt mỏi thường tình nho nhỏ của một người bắt đầu thực sự trưởng thành và độc lập, nó cũng chẳng nghiêm trọng vì tất cả lưu học sinh không chỉ người Việt đều có cuộc sống như tôi. Hơn ai hết, tôi luôn hiểu mình vô cùng may mắn vì được học tập tại Pháp, đặc biệt là Paris - một môi trường lý tưởng cho sinh viên nghệ thuật. Được thu nhận trực tiếp hệ thống kiến thức hàn lâm, được tiếp cận với những kênh nghệ thuật đa dạng nhất từ bảo tàng tới đường phố, có vô số sinh viên nước ngoài mơ ước và sẵn sàng đánh đổi và chịu vất vả để tới đây học tập.
- Cá nhân tôi chưa từng cảm thấy mặc cảm vì là một du học sinh Việt Nam nhưng tôi từng cảm thấy mình thua kém với các bạn trong thời kì đầu đi học vì kiến thức nền tảng văn hóa của họ qua quá trình giáo dục tốt hơn mình rất nhiều. Ai cũng có hiểu biết về triết học, không lạ lẫm với các trào lưu đương đại, có thẩm mỹ riêng và thói quen thưởng thức nghệ thuật. Khi đằng sau lưng bạn là một nền văn hóa còn im tiếng trên thế giới thì bạn phải cố gắng gấp nhiều lần để thu nạp kiến thức để có thể cùng đứng trên cùng một bậc thang với bằng nghiệp. Tuy nhiên, sự khác biệt văn hóa của tôi cũng chính là lợi thế, nó im tiếng nhưng không vô hình. Thầy cô luôn quan tâm và đánh giá cao góc nhìn và câu chuyện cá nhân ít được biết tới từ một dân tộc, một đất nước xa xôi vẫn còn lạ lẫm hơn những clichés dễ bị mắc phải. Tôi thành thật với những gì mình viết và sự rung động với sự thật luôn vượt qua các định kiến.
* Chi mong gì cho mình trong năm mới? Công việc, cuộc sống riêng và cả ước mơ?
- Kì thực là tôi không nghĩ gì nhiều lắm về chuyện mình mơ ước điều gì trong đời, cuộc sống riêng tư thì tùy vào bất trắc số phận...Tôi chỉ hi vọng sẽ làm được một cách hoàn thiện những dự án công việc đã chuẩn bị từ lâu hoạch định trong năm sắp tới.
- Mặc dù Chi và nhân vật Minh không có nhiều điểm chung nhưng khi viết kịch bản tôi đã lấy cảm hứng từ Chi. Cô ấy có vẻ đẹp rất điện ảnh, có cái lòng mê đắm thực sự của người làm nghệ thuật. Tôi cũng thích cái vẻ đẹp dồn nén giằng xé bên trong đâu đó của một người trẻ tuổi tha hương ở Chi nên khi gặp lần đầu tiên, tôi đã nghĩ sẽ mời cô ấy đóng phim rồi. Khi tôi tuyển diễn viên cho Một cuộc thẩm vấn, có nhiều bạn nữ tới thử vai Minh. Băng ghi hình casting cho thấy có một bạn khác có kỹ thuật diễn xuất tốt hơn, nhưng tôi vẫn tin vào linh tính của mình, và nhất là tin vào Chi nên tôi đã chọn Chi cho vai Minh. Từ góc độ của đạo diễn đối với diễn viên, tôi hài lòng và thấy may mắn vì nếu phim thiếu Chi, mọi thứ sẽ rất khác. (Nghiêm Quỳnh Trang – đạo diễn Một cuộc thẩm vấn)
- Trương Quế Chi sinh năm 1987, hiện đang theo học chương trình Thạc sĩ nghiên cứu điện ảnh của trường Nouvelle Sorbonne, Paris 3 – Pháp. Cô từng đoạt giải nhất cuộc thi viết thư quốc tế UPU lần thứ 30 (năm 2001) là dịch giả của nhiều tập truyện chuyển ngữ từ tiếng Pháp, là tác giả thơ trẻ của tập thơ Tôi đang lớn, là tác giả phim ngắn Những sợi tóc mọc ngược vào trong, video art Đi về nơi mà ta muốn quên đi và vừa đoạt giải diễn viên xuất sắc nhất Tiệc phim ngắn trên mạng YxineFF với vai Minh trong Một cuộc thẩm vấn.
